PanARMENIAN.Net-ի բնապահպանական 2012-ը. «Սիրուն չի, Տարոն ջան»-ից մինչև բեզոարյան այծի որս, հանքեր ու ՀԷԿ-եր

PanARMENIAN.Net-ի բնապահպանական 2012-ը. «Սիրուն չի, Տարոն ջան»-ից մինչև բեզոարյան այծի որս, հանքեր ու ՀԷԿ-եր

Ինչքան էլ բնապահպաններն ակտիվ լինեն ու նրանց շարքերն ավելանան, բնապահպանական խնդիրներն ավելին են

Քանի որ բնապահպանական աղետներն ու իրադարձությունները շատ էին 1 տարվա համար, առանց նախաբանի անցնենք դրանց ամփոփմանը: Մաշտոցի պուրակ-ը 2012-ին դարձավ բնապահպանների Ազատության հրապարակը: Մեծ հաղթանակի տեղում նրանք արդեն հավաքվում են առաջիկա հաղթանակները պլանավորելու, իսկ պատմությունը սկսվեց Աբովյան փողոցից: Ապամոնտաժվող կրպակները տեղափոխվում էին պուրակ, բնապահպանները` պայքարում: Հետո նախագահն ասաց հայտնի` «Սիրուն չի, Տարոն ջան»-ն ու խնդիրը լուծվեց: Մնացին մյուսները:

PanARMENIAN.Net - Հանքարդյունաբերություն

2012-ի հենց սկզբին «Վալլեքս Գրուպ»-ը տեղեկություն տարածեց` բնապահպանների մուտքը Թեղուտ կարգելվի։ Ակտիվիստները որոշեցին, որ «Վալեքս-մալեքս չգիտեն, Թեղուտը ետ կուզեն» ու հենց հաջորդ օրը 200 հոգով արշավեցին դեպի արգելված գոտի: Բնապահպանների դեմ աշխատանքը պահպանող թեղուտցիները պայքարեցին. «Ես իմ ընտանիքը սրանով եմ պահում: Պարա՞պ եք մնացել, որ եկել եք: Գիտեի՞ք` որտեղ էր Թեղուտը»: Տարվա վերջին տվյալներով Թեղուտի պաշտպանության քաղաքացիական նախաձեռնությունը հայտարարեց`ավելի քան 2 տարի հանքավայրը շահագործվում է առանց թույլտվության ու առանց փորձաքննության ենթարկվելու:

Քաջարանում հանքարդյունաբերողների դեմ բոլորից առաջ գյուղապետ Ռաֆիկ Աթայանը էր պայքարում: Նրա խոսքով՝ ամռան ամիսներին Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի տնօրինությունը Քաջարան գյուղը շրջափակման մեջ է պահել: «Բնությունը փչացնում են, աշխատավարձը` քչացնում: Կոմբինատի դիրեկտորը ասում է՝ հանք չկա: Որ հանք չկա, ինչպես ա՞ հարստացել հինգ ախպերով: Եկեք, տեսեք` հանք կա՞, թե՝ չէ»,- ասել է գյուղապետը: Կառավարությունը որոշել է Քաջարանի և հարակից 5 գյուղերի հողերն օգտագործել Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային գործարանն ընդլայնելու համար: Բանը հասել է նախագահին բաց նամակ գրելուն: Եվ ոչ միայն այս դեպքում: Նախագահի փոստն այս տարի բնապահպաններից ու գյուղացիներից բաց նամակներով առատ է եղել:

Գյուղացիներին այլ ելք չի մնում. հատկապես, երբ գյուղապետն էլ հանքարդյունաբերողների կողմն է բռնում: Այդպես էր մեղրաձորցիների դեպքում: Այս տարի ոսկու հանքարդյունաբերությամբ զբաղվողները նախատեսում են Մեղրաձոր գյուղում ոսկու կորզման ցիանային արտադրամաս կառուցել: Մեղրաձորցիները բողոքեցին`հասարակական լսումներն ուղեկցվել են անձնական պայմանավորվածություններով, տեղի բնակչության վրա ճնշումների գործադրմամբ, կոռուպցիոն ռիսկերով ու օրենքի խախտումներով: Սրանից բացի բնապահպանները հայտարարեցին, որ վաղուց Մեղրաձորի ոսկու հանքավայրի փակ շահագործումից անցել են բաց շահագործման:

2006-ին է Արագածոտնի մարզի Մելիք գյուղը լցվել գեղեցիկ մեքենաների ազդանշաններով, ամերիկյան դրոշներով. բացվեց «Թուխմանուկ» կոչվող ոսկու հանքը: Գյուղի աշխատուժը հացի խնդիրը լուծեց, բայց ուրախությունը երկար չտևեց. մի ուժեղ անձրև էլ՝ խմելու ջրագիծը կարող է մնալ հանքավայրի ջրամբարի տակ: Աշխատաքնից զրկվելու վտանգը չխանգարեց. այս տարի նրանք պայքարեցին նաև հանքը շահագործող «ՄեգոԳոլդ» ՍՊԸ նոր`3-րդ պոչամբարը կառուցելու նախագծի դեմ: 2 փոքր պոչամբարներն արդեն լցված են: Գյուղից` 800 մ, ֆաբրիկայից 1600 մ հեռավորության վրա` համայնքի արևելյան մասում նախագծված նոր պոչամբարի ընդհանուր մակերեսը 6-7 հա է լինելու, ծավալը` 90 հազ. խմ` երկու անգամ ավելի, քան նախորդ երկու պոչամբարները միասին վերցրած: Բնապահպանները հայտարարեցին հերթական հանցագործ ծրագրի ու Գետիկ գետ հնարավոր արտահոսքերի մասին:

Ինչքան էլ պոչամբար կառուցողները բացառում են արտահոսքի հնարավորությունը, 2012-ին պոչամբարներից արտահոսքի, պոչատարների վնասվելու մասին բազմաթիվ ահազանգեր եղան: Գեղանուշի պոչատար խողովակաշարից արտահոսքը վերջիններից էր: Շահագործող ընկերությունն ուսումնասիրեց ու հայտարարեց` սաբոտաժ էր: 2012 թվականի ընթացքում սա միայն Գեղանուշի պոչամբարի խողովակաշարի 3-րդ վթարն էր:

Հատուկ պահպանվող տարածքներ

Բնության հատուկ պահպանվող տարածքները կազմում են ՀՀ տարածքի մոտ 14%-ը: 2012թ. բնապահպանները հայտարարեցին` արգելավայրերն ու բնության հուշարձանները ոչ մեկի կողմից չեն պահպանվում, սահմանները հաստատված և քարտեզագրված չեն, կառավարման պլանները մեծամասամբ բացակայում են, անձնագրեր չկան:

Ի դեպ, «Թռչկանի ջրվեժի փրկության համար պայքարի արդյունքում, հաղթանակից մեկ տարի հետո ՀՀ բնապահպանության նախարարը 09.11.2012թ. հ. 293-Ն հրամանով վերջապես հաստատեց Թռչկանի ջրվեժ բնության հուշարձանի անձնագիրը: Շնորհավորում ենք պայքարի բոլոր մասնակիցներին և աջակիցներին» - հայտարարեց «Թռչկան» քաղաքացիական նախաձեռնությունը:

Տարվա ընթացքում ամենամեծ աղմուկը «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի շուրջ բարձրացավ: Ապօրինի շինության պատճառով սկսված բնապահպանական շարժումը վերածվեց որսագողության դեմ պայքարի: Անտառում հայտնաբերվեցին Կարմիր գրքում գրանցված բեզոարյան այծի, կովկասյան գորշ արջի, նապաստակի մնացորդներ: Որսագողը հայտնաբերվեց, բնապահպաններն էլ հայտնաբերեցին, որ ինքը չի. արգելոցի տնօրենն ազատվեց աշխատանքից, նոր տնօրենի համար մրցույթ հայտարարվեց` անհաջող արդյունքով: Հիմա արգելոցը տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար ունի: Բնապահպանները բողոքեցին` «մենք տարիներով յոլա չենք գնա ժամանակավոր պաշտոնակատարով», նախարարը խոստացավ` տոներից հետո նոր մրցույթ կհայտարարվի:

Ո՞վ է Գառնու քարերի սիմֆոնիան վերածում Ջուղայի գերեզմանոցի: Բնապահպանները նկարեցին ու տարածեցին հուշարձանի ոչնչացման տեսարաններ: Ոստիկանությունը ձերբակալեց Գառնի գյուղի բնակիչներից մի քանիսին: Նրանցից մեկը խոստովանեց, որ սալիկներով պապի գերեզմանատեղում պարիսպ է կառուցել: Բնապահպանները համոզված են, որ այդ նույն բազալտից Գառնիում և այլ վայրերում կան այլ շենք-շինություններ, մի քանի առանձնատներ, որոնց կառուցման համար օգտագործվել է նույն քարը: Այս հուշարձանը ևս այս տարի մնաց առանց անձնագրի:

Փոքր ՀԷԿ-եր

Կառավարության որոշմամբ նախատեսվում է 300 փոքր ՀԷԿ կառուցել, որից 145-ն արդեն կառուցվել է: Բնապահպանների խոսքով ՝ ռազմավարություն կա, կարգ կա, բայց դրանք գրեթե չեն կիրառվում, ՀԷԿ-երի գործունեությունը չի վերահսկվում: «10 % էներգիայի դիմաց, որը պիտի ստացվի փոքր ՀԷԿ-երից, արդյո՞ք արժի այսքան բարձր գին վճարել»,- 2012-ին հարցրեցին բնապահպանական նախաձեռնությունների անդամները:

Բնապահպաններից բացի նաև «Խաչաղբյուր-1» ՀԷԿ-ի հետևանքները տեսած գետահովիտցիները «Խաչաղբյուր-2»-ի մասին լսել չեն ուզում: Նրանց էլ առանձնապես ոչ ոք չի ուզում լսում: ՀԷԿ-ը կառուցում է «Մեգաէներջի» ՍՊԸ-ն Տավուշի մարզում: Հասարակական նախնական լսումների ժամանակ Գետահովիտի բնակիչները հայտնեցին`վտանգի տակ են հայտնվելու համայնքի խմելու ջրի և Պաղջուր գետի ձկնային պաշարները, Իջևանի և Արջատխլենու արգելավայրերը: Ավելի վաղ բնապահպանության նախարարն էր ընդունել ակտիվիստներին և գետահովիտցիներին: Արամ Հարությունյանն ասել է. «Կարծում եմ` անհրաժեշտ է դադարեցնել ՓՀԷԿ-ի շինարարակական աշխատանքները»: Բնապահպաններն ասում են` 100 ծառ արդեն կտրվել է:

«Խաչաղբյուր 2»-ից քիչ վերև` Լաստիվերի ջրվեժն է: Ամռանը բնապահպանները տեղեկություն տարածեցին ցամաքելու վտանգի մասին, բայց ոչ այն պատճառով, որ ամառ էր: Ջրվեժի վրա պատրաստվում են ՀԷԿ կառուցել, ջրօգտագործման թույլտվությունը բնապահպանների որակմամբ «բնավիրման» նախարարությունն արդեն տվել էր: Ջրվեժին շատ մոտ է նաև Լաստիվերի երկհարկ քարանձավը: Պայքարելու հերթը հասավ Ենոքավան գյուղի բնակիչներին: «Եթե ևս մի ՀԷԿ կառուցեն, ոչ միայն գյուղի կեսից ավելին կզրկվի ոռոգման ջրից, այև աշխատանքից», - պատմել են Երևան եկած ենոքավանցիներն ու ավելացրել` ոչ մի փորձագետ չի այցելել` գետն ու դրա շրջապատն ուսումնասիրելու, մի քանի գյուղացու մասնակցությամբ անց են կացվել հանրային լսումներ, որոնց մասին գյուղում համարյա ոչ ոք տեղյակ չէր:

Հանրային լսումների ընթացքում խախտումների մասին ոչ միայն ենոքավանցիներն են խոսել: Պարզվել է՝ նշանակված տեղն ամայի տարածք է /Ջերմուկ/ կամ «Բնապահպանական փորձաքննության» ՊՈԱԿ-ի ներկայացուցիչն ասել է` ծանուցում ենք ուղարկել, համարել մեկ հանրային լսում /Ստեփանավան/: Ստեփանավանի ՀԷԿ-ի շուրջ մի այլ խնդիր էլ կա: Տնօրենը վստահեցնում է` երկրորդը կառուցել չեն նախատեսում, բայց եթե «Ստեփանավան 2» չի լինելու, ինչու է «Ստեփանավան 1»-ը համարակալված: Տնօրենն ասում է, որ մինչև իր պաշտոնավարումն է եղել, ինքը տեղյակ չէ: Բնապահպանները տարվա ընթացքում նաև ՀԷԿ-երի, հանքերի մեծ մասի փաստաթղթերում սխալներ, կեղծ տեղեկություններ են գտել ու հրապարակել: Ահազանգերում կարմիր թելի պես անցնում է այն մտահոգությունը, որ ՀԷԿ-երը, զարգացնելով վերականգնվող էներգետիկայի ճյուղը, միաժամանակ անդարձ ոչնչացնում են բնությունը`անխնա շահագործելով:

Սևանա լիճ

Սևանը շարունակում է մնալ բնապահպանական թեժ կետերից մեկը: Լիճ լցվող գետերի աղտոտումները` կենցաղային աղբով և հանքային թափոններով, մոտակա բնակավայրերի կոյուղաջրերը շարունակում են սպառնալ էկոհամակարգին: 2012թ. Կառավարությունը գյուղատնտեսական նպատակներով հավելյալ ջուր օգտագործելու որոշում կայացրեց, ինչը միանշանակ չընդունվեց: Շարունակում է նվազել է ձկնապաշարը, որը 2010թ. տվյալներով կազմում է մոտ 326 տոննա: Համեմատության համար`1983թ-ին` 11 հազար տոննա էր: Բնապահպանների խոսքով՝ ամեն տարի պետական միջոցներով բաց թողնվող ձկնազանգվածը չի կարող լուծել վերականգնման խնդիրը, քանի դեռ չեն վերացվել այն ծնող պատճառները: Իսկ նախարար Արամ Հարությունյանը, տարվա բացթողումը նշելիս , դեռ կատակում է` «Այս տարվա բացթողումը 366.667 հազար մանրաձկան բացթողումն է Սևանա լիճ»: Ի դեպ, նախարարի հրաժարականն այս տարի 48 ՀԿ պահանջեց և ոչ միայն:

Ինչքան էլ բնապահպաններն ակտիվ լինեն ու նրանց շարքերն ավելանան, բնապահպանական խնդիրներն ավելին են: Հետևաբար 2013-ին էլ պայքար կլինի: Ու երբ բնապահպան ակտիվիստն արդեն կոչում է ու կարգավիճակ, բնապահպանությունը հասարակական կյանքի նկատելի ու կարևոր մասն է: Նրանք համախմբվում են, պայքարում, այլ անկյունից ցույց տալիս խնդիրն ու ազդեցություն ունեն: Որպես այս ամենի արդյունք`

2013-ի ամփոփիչ հոդվածում ավելի շատ հաղթանակների սպասումով՝ Անի Ավետյան / PanARMENIAN News
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Աշխարհի օդանավակայաններից շատերում հերթապահում են բուժաշխատողները՝ ջանալով հայտնաբերել Էբոլայի տենդով վարակված ուղևորներին: Հայաստանի «Զվարթնոց» օդանավակայանում ևս 24-ժամյա հերթապահություն է սահմանվել:
Սոլակ-1 նորահայտ հնավայրում հնագետները դեռևս պեղել են ամրոցի միայն մեկ սենյակը
Հայկական քաղկեդոնական ճարտարապետության գլուխգործոց համարվող Կիրանցի վանքը Վրաստանի կողմից վիճարկվող սրբատեղիներից մեկն է
Ամերիկացի հայտնի գրող ու ակտիվիստ Թիմաթի Ֆերիսը ժամանակին օրական 14 ժամ է աշխատել, բայց հասկացել է, որ դա իրեն դժբախտացնում է
 Ուշադրության կենտրոնում
Ice Bucket Challenge բարեգործական ակցիան. 10 փաստ աշխարհը գերած ֆլեշմոբի մասին

Ice Bucket Challenge բարեգործական ակցիան. 10 փաստ աշխարհը գերած ֆլեշմոբի մասին Ակցիային արդեն իսկ մասնակցել են համաշխարհային մեծության տասնյակ աստղեր

 Բաժնի այլ նյութերը
Սևանա լիճը. Գործադիրի որոշումները, ջրառը, իշխանի արտադրությունն ու դժգոհ էկոլոգները Սևանում լճի ջրի մակարդակը նախորդ տարվա համեմատ իջել է 9 սանտիմետրով
Աֆրիկյանների ակումբ. Քանդումն անօրինական է, վերականգնումը` կասկածելի Ի սկզբանե Առաքել Աֆրիկյանը մտադրվել է Եկամտաբեր տուն (Доходный дом) կառուցել, բայց հետագայում շենքը վերածվել է ակումբի
Քաղաքական երկարակեցության միավորը՝ մեկ Միկոյան Հուշարձանի շուրջ բորբոքված կրքերը արհեստական են և կոչված են ուղղակի շեղելու ժողովրդի ուշադրությունն առկա խնդիրներից