Հայկական դրամի պատմությունից. Հայաստանի դրամանիշերն Առաջին Հանրապետության շրջանում

Հայկական դրամի պատմությունից. Հայաստանի դրամանիշերն Առաջին Հանրապետության շրջանում

Հայաստանի պետական բանկի առաջին բաժանմունքը բացվել է 1893 թ. Երևանում

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանից փաստացիորեն անջատված Անդրկովկասում 1917 թ. նոյեմբերին ստեղծվեց միասնական անկախ կառույց` Անդրկովկասի կոմիսարիատը, որը կազմվեց անդրկովկասյան երեք հիմնական ազգերի՝ հայերի, վրացիների և կովկասյան թուրքերի (1918թ. մայիսից` ադրբեջանցիներ) ներկայացուցիչներից, որի կենտրոնը Թիֆլիսն էր: 1918 թ. փետրվարին ֆինանսների նախարարությունը (ֆինանսների նախարար՝ Խաչատուր Կարճիկյան) թողարկեց դրամանիշեր, որոնք կոչվում էին բոներ․ դրանց վրա մակագրությունները չորս լեզվով էին՝ ռուսերեն, հայերեն, վրացերերն ու թուրքերեն:

PanARMENIAN.Net - Դրանք առաջին թղթադրամներն են, որոնց վրա հայերեն մակագրություն կա, այդ պատճառով էլ Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները հայ դրամագետներն ու հետազոտողները դիտարկում են որպես առաջին հայկական թղթադրամներ:

Առաջին հայկական թղթադրամների նկարագրությունը

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները թողարկվել են 1, 3, 5, 10, 50, 100 և 250 անվանական արժեքով և թվագրվում են 1918 թվականով: Բոների վրա կան ազգային տարրեր, նախշեր ու զարդանախշեր: Փոքր անվանական արժեք ունեցող բոները՝ 1 և 3 ռուբլիներն ուղղահայաց դասավորություն ունեն, իսկ մյուսները՝ հորիզոնական: Մեծ անվանական արժեք ունեցող բոները գունավոր ձևավորմամբ են:

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոների ուրվագծերի հեղինակն է ճանաչված ճարտարապետ Գաբրիել Տեր-Միքելովը (Գ. Տեր-Միքելյան): Ի դեպ, Գաբրիել Տեր-Միքելովի ճարտարապետական նախագծով Թբիլիսում կառուցվել է Վրաստանի Ազգային բանկի շենքը:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա Պետական բանկի առաջին բաժանմունքը կազմավորվել է Երևանում 1893 թվականին: Համապատասխան թույլտվությունը տվել է Ռուսաստանի ֆինանսների նախարար Ս. Վիտտեն, ինչը խթանեց երկրի ֆինանսական հատվածի զարգացումը, հայտնվեցին մասնավոր բանկեր, որոնք կարող էին վարկավորել այս կամ այն ոլորտն և նպաստել արդյունաբերության զարգացմանը: 1896-1901 թթ. Պետբանկի ղեկավարն էր Նիկոլայ Սմիրնովը: 1918 թվականի մայիսին Անդրկովկասի կոմիսարիատը լուծարվեց և Անդրկովկասի տարածքում անկախ հանրապետություններ հռչակվեցին: Հայաստանն անկախ հանրապետություն դարձավ1918 թվականի մայիսի 28-ին: ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը որոշեց նոր դրամանիշերի թողարկել: Այդ խնդիրը լուծելու համար անհրաժեշտ էին ինչպես ժամանակ, այնպես էլ ֆինանսական ռեսուրսներ: Դրամական կանոնավոր շրջանառության հաստատման համար որոշվեց շրջանառության մեջ դնել Պետական բանկի Էրիվանի բաժանմունքի ժամանակավոր չեկերը: Միևնույն ժամանակ Անդրկովկասի կոմիսարիատի բոները մնացին շրջանառությունում:

Առաջին հայկական չեկերի նկարագրությունը

Չեկերի առաջին խմբաքանակը թողարկվեց 1919 թվականի օգոստոսին: Բոլոր չեկերը նույնատիպ ձևավորվմամբ էին: Դրանք երկու չափի էին՝ ինչպես միակողմանի, այնպես էլ երկկողմանի: Թղթադրամներով փոխանակվելու հեռանկարով դրանք երկու տիպի էին ըստ մարման ժամկետի` 15.11.19թ. և 15.01.20թ.: Թողարկվում էին 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1000, 5000 և 10000 ռուբլի անվանական արժեքներով: Բոլոր մակագրությունները ռուսերեն էին: Միայն փոքր չափի չեկերի դիմերեսի վերևի երկու անկյուններում նշված էր անվանական արժեքը նաև հայերենով:

Պետական բանկի Երևանի բաժանմունքի չեկը

Նախատեսվում էր, որ չեկերը պետք է ժամանակավոր օգտագործման լինեին և երեք ամիս անց փոխանակվեին թղթադրամով: Բայց դա տեղի չունեցավ, և չեկերը շրջանառության մեջ մնացին նախատեսված ժամկետից ավելի, իսկ ծանր տնտեսական վիճակը ստիպեց կտրուկ ավելացնել դրանց թողարկումը:

Հայտնի է, որ Պետբանկի Երևանյան բաժանմունքի չեկերի էսքիզների հեղինակն էր նկարիչ Գարեգին Լևոնյանը, իսկ չեկերի թողարկումն իրականացվում էր Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության տպարանում: Արդեն Առաջին Հանրապետության ժամանակ գործում էր մի օրենք, որը կանոնակարգում էր պայքարը դրամանենգության դեմ։ Հավանաբար, դրա անհրաժեշտությունն առաջացել էր թողարկվող թղթադրամների ցածր որակի պատճառով: Օրենքով դրա համար խիստ պատիժ էր սահմանվում:

Հայաստանի Հանրապետության թղթադրամները թվագրված են 1919 թվականով և թողարկվել են 50, 100 և 250 ռուբլի անվանական արժեքով: Թղթադրամների շարքը համատեղ ձևավորել են Հակոբ Կոջոյանը (նա նաև Առաջին Հանրապետության զինանշանի հեղինակն է) և Արշակ Ֆեթվաջյանը, իսկ տպագրությունն իրականացրել է «Վաթերլո և որդիներ» ընկերությունը՝ Լոնդոնում: Թողարկված թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել միայն 1920 թվականի հունիսին:

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության թղթադրամների նկարագրությունը

Այդ թղթադրամների թողարկումը տարբերվում է 1918-1924 թթ. բոլոր թողարկումներից իր նրբագեղությամբ ու տպագրության բարձր որակով, ինչպես նաև պաշտպանվածության աստիճանով: Ձևավորման մեջ օգտագործվել են ազգային պատկերներ ու նախշեր, կա Արարատ լեռան պատկերը, սուրը ձեռքին արծիվի պատկեր, որը հարվածում է օձին, ինչպես նաև ճախարակով նստած հայուհու պատկեր: Հիմնական մակագրությունները հայերեն են, սակայն մասամբ կան նաև ռուսերենով և ֆրանսերենով:

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության թղթադրամները

Հայաստանի Հանրապետության թղթադրամները երկար չեղան շրջանառությունում, քանի որ խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո դուրս եկան շրջանառությունից, իսկ 1921 թվականին սկսեցին շրջանառվել Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության թղթադրամները:

ՀՍԽՀ թղթադրամների նկարագրությունը

Դրամական շրջանառության շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 1921թ. սկզբին սկսեց շրջանառվել 1919թ. թվագրված Հայաստանի Հանրապետության ժամանակաշրջանի Պետբանկի Երևանյան բաժանմունքի չեկը՝ 10000 ռուբլի անվանական արժեքով: Ավելի ուշ թողարկվեցին 1921թ. թվագրված 5000, 10000, 25 000, 100 000 ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամներ, ինչպես նաև 1 և 5 մլն ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամներ, թվագրված 1921-1922 թթ.: Թղթադրամների մակագրություններն երկու լեզվովեն՝ հայերենով և ռուսերենով: 500 000 անվանական արժեքով թղթադրամը չթողարկվեց, այն հայտնի է որպես փորձանմուշ, պատրաստվել է միակողմանի՝ դարձերեսի միագույն տպագրությամբ:

1921-1922 թթ. ՀՍԽՀ թղթադրամ

Այդ շրջանի հետաքրքիր թողարկումներից է 5 մլն ռուբլի անվանական արժեքով պարտագիրը, թվագրված 1922 թ.: Պարտագիրը պատրաստված է միակողմանի, իսկ մակագրությունները միայն հայերեն են: Այն նախատեսված էր որպես ժամանակավոր թողարկում՝ հետագայում դրամանիշերով փոխանակվելու համար:

1922 թ. ՀՍԽՀ պարտագիր

ՀՍԽՀ վերջին շրջանում թողարկվել է նաև 1923թ. թվագրված մեկ չերվոնեց անվանական արժեքով պարտագիրը, որը տպագրվել է, սակայն շրջանառության մեջ չի դրվել: Այն ունի յուրահատուկ ազգային ոճով ձևավորում՝ օգտագործվել են հայկական վայրերի, տեսարանների և զարդանախշերի պատկերներ: Բոլոր մակագրությունները հայերեն են: Պարտագրի վրա կա նաև տառանիշ սերիա և համարանիշ, քանի որ այն շրջանառության մեջ չի դրվել:

Միաժամանակ շրջանառվում էին նաև Անդրկովկասի կոմիսարիատի բոներն ու Հայաստանի Առաջին Հանրապետության չեկերը: ՀՍԽՀ Հեղկոմի 20.12.1920 թ. հռչակագրով հայտարարվեց, որ Հայաստանի տարածքում պարտադիր են շրջանառության համար նաև Ռուսաստանի Սոցիալիստական Դաշնային Խորհրդային Հանրապետության (ՌՍԴԽՀ) դրամանիշերը:

Նյութը նախապատրաստվել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ, ՀՀ ԿԲ դրամագետ Գևորգ Մուղալյանի մասնակցությամբ

Վիկտորիա Արարատյան / PanARMENIAN.Net, Վարո Ռաֆայելյան / PanARMENIAN Photo
| Նախագծի գործընկեր
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Տեսախցիկների համար խնդրահարույց են հատկապես O, Q, D, C տառերը
2004 թվականին Հայաստանի մայրաքաղաքի կանաչապատման աստիճանն ընդամենը 1,5% էր
XXI դարի մարդկանց բախտը բերել է՝ առաջիկա տասնամյակներին միանգամից 6 տետրադ է լինելու: Կանադայի աստղագիտական ընկերակցությունը հայտնել է, որ «արյունոտ» լուսինը կրկին կհայտնվի հորիզոնում 2032—2033 թթ. իսկ հետո՝ 2043–2044 թթ.
Տիգրանակերտը շքեղ բացառություն է, քանի որ պեղումների արդյունքում քարե մեծ քաղաքի ավերակներ են բացվել
 Ուշադրության կենտրոնում
Եղիշե Չարենցի անվան դպրոցի  աշակերտները՝ ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ում

Եղիշե Չարենցի անվան դպրոցի աշակերտները՝ ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ում Աշակերտները լսել են նաև ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի ստեղծման պատմությունը, իսկ ընկերության գլխավոր տնօրենը նրանց հետ կիսվել է հաջողության հասնելու գաղտնիքներով

 Բաժնի այլ նյութերը
Հարկադրանք հանուն օրենքի. ԴԱՀԿ-ն` կազմավորումից մինչև օրս ԴԱՀԿ-ն ամսական ապահովում է 120.000 վարույթի իրականացում
Որտե՞ղ են հանգստացել հայաստանցիները և ովքե՞ր են եկել Հայաստան Բացի «ավանդական» վրացական ծովափերից այս տարի հայերը նախընտրել են հանգստանալ նաև Կրետե կղզում ու Բարսելոնայում
Հայաստանը` CO₂-ի արտանետումների աշխարհի քարտեզին Պարզվում է` Երևանն ամենևին էլ Հայաստանի ամենափոշոտ քաղաքը չէ