Հայկական դրամի պատմությունից. Հայաստանի դրամանիշերն Առաջին Հանրապետության շրջանում

Հայկական դրամի պատմությունից. Հայաստանի դրամանիշերն Առաջին Հանրապետության շրջանում

Հայաստանի պետական բանկի առաջին բաժանմունքը բացվել է 1893 թ. Երևանում

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանից փաստացիորեն անջատված Անդրկովկասում 1917 թ. նոյեմբերին ստեղծվեց միասնական անկախ կառույց` Անդրկովկասի կոմիսարիատը, որը կազմվեց անդրկովկասյան երեք հիմնական ազգերի՝ հայերի, վրացիների և կովկասյան թուրքերի (1918թ. մայիսից` ադրբեջանցիներ) ներկայացուցիչներից, որի կենտրոնը Թիֆլիսն էր: 1918 թ. փետրվարին ֆինանսների նախարարությունը (ֆինանսների նախարար՝ Խաչատուր Կարճիկյան) թողարկեց դրամանիշեր, որոնք կոչվում էին բոներ․ դրանց վրա մակագրությունները չորս լեզվով էին՝ ռուսերեն, հայերեն, վրացերերն ու թուրքերեն:

PanARMENIAN.Net - Դրանք առաջին թղթադրամներն են, որոնց վրա հայերեն մակագրություն կա, այդ պատճառով էլ Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները հայ դրամագետներն ու հետազոտողները դիտարկում են որպես առաջին հայկական թղթադրամներ:

Առաջին հայկական թղթադրամների նկարագրությունը

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները թողարկվել են 1, 3, 5, 10, 50, 100 և 250 անվանական արժեքով և թվագրվում են 1918 թվականով: Բոների վրա կան ազգային տարրեր, նախշեր ու զարդանախշեր: Փոքր անվանական արժեք ունեցող բոները՝ 1 և 3 ռուբլիներն ուղղահայաց դասավորություն ունեն, իսկ մյուսները՝ հորիզոնական: Մեծ անվանական արժեք ունեցող բոները գունավոր ձևավորմամբ են:

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոները

Անդրկովկասյան կոմիսարիատի բոների ուրվագծերի հեղինակն է ճանաչված ճարտարապետ Գաբրիել Տեր-Միքելովը (Գ. Տեր-Միքելյան): Ի դեպ, Գաբրիել Տեր-Միքելովի ճարտարապետական նախագծով Թբիլիսում կառուցվել է Վրաստանի Ազգային բանկի շենքը:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա Պետական բանկի առաջին բաժանմունքը կազմավորվել է Երևանում 1893 թվականին: Համապատասխան թույլտվությունը տվել է Ռուսաստանի ֆինանսների նախարար Ս. Վիտտեն, ինչը խթանեց երկրի ֆինանսական հատվածի զարգացումը, հայտնվեցին մասնավոր բանկեր, որոնք կարող էին վարկավորել այս կամ այն ոլորտն և նպաստել արդյունաբերության զարգացմանը: 1896-1901 թթ. Պետբանկի ղեկավարն էր Նիկոլայ Սմիրնովը: 1918 թվականի մայիսին Անդրկովկասի կոմիսարիատը լուծարվեց և Անդրկովկասի տարածքում անկախ հանրապետություններ հռչակվեցին: Հայաստանն անկախ հանրապետություն դարձավ1918 թվականի մայիսի 28-ին: ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը որոշեց նոր դրամանիշերի թողարկել: Այդ խնդիրը լուծելու համար անհրաժեշտ էին ինչպես ժամանակ, այնպես էլ ֆինանսական ռեսուրսներ: Դրամական կանոնավոր շրջանառության հաստատման համար որոշվեց շրջանառության մեջ դնել Պետական բանկի Էրիվանի բաժանմունքի ժամանակավոր չեկերը: Միևնույն ժամանակ Անդրկովկասի կոմիսարիատի բոները մնացին շրջանառությունում:

Առաջին հայկական չեկերի նկարագրությունը

Չեկերի առաջին խմբաքանակը թողարկվեց 1919 թվականի օգոստոսին: Բոլոր չեկերը նույնատիպ ձևավորվմամբ էին: Դրանք երկու չափի էին՝ ինչպես միակողմանի, այնպես էլ երկկողմանի: Թղթադրամներով փոխանակվելու հեռանկարով դրանք երկու տիպի էին ըստ մարման ժամկետի` 15.11.19թ. և 15.01.20թ.: Թողարկվում էին 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1000, 5000 և 10000 ռուբլի անվանական արժեքներով: Բոլոր մակագրությունները ռուսերեն էին: Միայն փոքր չափի չեկերի դիմերեսի վերևի երկու անկյուններում նշված էր անվանական արժեքը նաև հայերենով:

Պետական բանկի Երևանի բաժանմունքի չեկը

Նախատեսվում էր, որ չեկերը պետք է ժամանակավոր օգտագործման լինեին և երեք ամիս անց փոխանակվեին թղթադրամով: Բայց դա տեղի չունեցավ, և չեկերը շրջանառության մեջ մնացին նախատեսված ժամկետից ավելի, իսկ ծանր տնտեսական վիճակը ստիպեց կտրուկ ավելացնել դրանց թողարկումը:

Հայտնի է, որ Պետբանկի Երևանյան բաժանմունքի չեկերի էսքիզների հեղինակն էր նկարիչ Գարեգին Լևոնյանը, իսկ չեկերի թողարկումն իրականացվում էր Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության տպարանում: Արդեն Առաջին Հանրապետության ժամանակ գործում էր մի օրենք, որը կանոնակարգում էր պայքարը դրամանենգության դեմ։ Հավանաբար, դրա անհրաժեշտությունն առաջացել էր թողարկվող թղթադրամների ցածր որակի պատճառով: Օրենքով դրա համար խիստ պատիժ էր սահմանվում:

Հայաստանի Հանրապետության թղթադրամները թվագրված են 1919 թվականով և թողարկվել են 50, 100 և 250 ռուբլի անվանական արժեքով: Թղթադրամների շարքը համատեղ ձևավորել են Հակոբ Կոջոյանը (նա նաև Առաջին Հանրապետության զինանշանի հեղինակն է) և Արշակ Ֆեթվաջյանը, իսկ տպագրությունն իրականացրել է «Վաթերլո և որդիներ» ընկերությունը՝ Լոնդոնում: Թողարկված թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել միայն 1920 թվականի հունիսին:

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության թղթադրամների նկարագրությունը

Այդ թղթադրամների թողարկումը տարբերվում է 1918-1924 թթ. բոլոր թողարկումներից իր նրբագեղությամբ ու տպագրության բարձր որակով, ինչպես նաև պաշտպանվածության աստիճանով: Ձևավորման մեջ օգտագործվել են ազգային պատկերներ ու նախշեր, կա Արարատ լեռան պատկերը, սուրը ձեռքին արծիվի պատկեր, որը հարվածում է օձին, ինչպես նաև ճախարակով նստած հայուհու պատկեր: Հիմնական մակագրությունները հայերեն են, սակայն մասամբ կան նաև ռուսերենով և ֆրանսերենով:

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության թղթադրամները

Հայաստանի Հանրապետության թղթադրամները երկար չեղան շրջանառությունում, քանի որ խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո դուրս եկան շրջանառությունից, իսկ 1921 թվականին սկսեցին շրջանառվել Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության թղթադրամները:

ՀՍԽՀ թղթադրամների նկարագրությունը

Դրամական շրջանառության շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 1921թ. սկզբին սկսեց շրջանառվել 1919թ. թվագրված Հայաստանի Հանրապետության ժամանակաշրջանի Պետբանկի Երևանյան բաժանմունքի չեկը՝ 10000 ռուբլի անվանական արժեքով: Ավելի ուշ թողարկվեցին 1921թ. թվագրված 5000, 10000, 25 000, 100 000 ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամներ, ինչպես նաև 1 և 5 մլն ռուբլի անվանական արժեքով թղթադրամներ, թվագրված 1921-1922 թթ.: Թղթադրամների մակագրություններն երկու լեզվովեն՝ հայերենով և ռուսերենով: 500 000 անվանական արժեքով թղթադրամը չթողարկվեց, այն հայտնի է որպես փորձանմուշ, պատրաստվել է միակողմանի՝ դարձերեսի միագույն տպագրությամբ:

1921-1922 թթ. ՀՍԽՀ թղթադրամ

Այդ շրջանի հետաքրքիր թողարկումներից է 5 մլն ռուբլի անվանական արժեքով պարտագիրը, թվագրված 1922 թ.: Պարտագիրը պատրաստված է միակողմանի, իսկ մակագրությունները միայն հայերեն են: Այն նախատեսված էր որպես ժամանակավոր թողարկում՝ հետագայում դրամանիշերով փոխանակվելու համար:

1922 թ. ՀՍԽՀ պարտագիր

ՀՍԽՀ վերջին շրջանում թողարկվել է նաև 1923թ. թվագրված մեկ չերվոնեց անվանական արժեքով պարտագիրը, որը տպագրվել է, սակայն շրջանառության մեջ չի դրվել: Այն ունի յուրահատուկ ազգային ոճով ձևավորում՝ օգտագործվել են հայկական վայրերի, տեսարանների և զարդանախշերի պատկերներ: Բոլոր մակագրությունները հայերեն են: Պարտագրի վրա կա նաև տառանիշ սերիա և համարանիշ, քանի որ այն շրջանառության մեջ չի դրվել:

Միաժամանակ շրջանառվում էին նաև Անդրկովկասի կոմիսարիատի բոներն ու Հայաստանի Առաջին Հանրապետության չեկերը: ՀՍԽՀ Հեղկոմի 20.12.1920 թ. հռչակագրով հայտարարվեց, որ Հայաստանի տարածքում պարտադիր են շրջանառության համար նաև Ռուսաստանի Սոցիալիստական Դաշնային Խորհրդային Հանրապետության (ՌՍԴԽՀ) դրամանիշերը:

Նյութը նախապատրաստվել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ, ՀՀ ԿԲ դրամագետ Գևորգ Մուղալյանի մասնակցությամբ

Վիկտորիա Արարատյան / PanARMENIAN.Net, Վարո Ռաֆայելյան / PanARMENIAN Photo
| Նախագծի գործընկեր
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Քանի որ երկհարկանի ջրվեժի մասին ոչ մի աշխարհագրական տեղեկություն չկար, որոշվեց այն անվանել արշավախմբի միակ աղջկա անունով՝ Նարեի ջրվեժ
Շահառուներն իրենք կարող են ընտրել` որ բանկում են ուզում ներդնել գումարը
Թիես Քլեմենց. Ես հույս եմ հայտնում և մաղթում, որ գալիք տարիների ընթացքում այն կշարունակի առաջ մղել Հայաստանի տնտեսությունը դեպի իր զարգացման հաջորդ փուլը
2013-ի փետրվարի դրությամբ Կենտրոնական բանկը թողարկել է 192 տեսակի հոբելյանական մետաղադրամ
 Ուշադրության կենտրոնում
90 օրը պահպանվել է. ՀՀ ու ՌԴ միջև ստորագրված փաստաթուղթը միգրանտների իրավական կարգավիճակի մասին է

90 օրը պահպանվել է. ՀՀ ու ՌԴ միջև ստորագրված փաստաթուղթը միգրանտների իրավական կարգավիճակի մասին է «Կողմերի տարածքներում քաղաքացիներն առանց աշխատանքի թույլատվության կարող են աշխատանքային գործունեություն ծավալել, այսինքն՝ աշխատաշուկան բացվում է»,- ասել է Եգանյանը

 Բաժնի այլ նյութերը
Հայկական դրամի պատմությունից. Ներդրումային մետաղադրամները Ի՞նչ է ներդրումային մետաղադրամը: Պատասխանը թաքնված է հենց անվան մեջ՝ մետաղադրամ է, որը ներդրումների առարկա է
Հայկական դրամի պատմությունից. Նոր հայկական թղթադրամները Հայաստանում շրջանառվող բոլոր թղթադրամները բարձր պաշտպանվածությամբ ու ամենաբարձր որակի են
Ի՞նչ է նշանակում «կուտակային կենսաթոշակային համակարգ» Աղքատ թոշակառուներ չունենալու համար Հայաստանի կառավարությունը որոշել է արմատական բարեփոխումների գնալ