Ավելի մութ չի լինում

Ավելի մութ չի լինում

Կփոխի՞ արդյոք նոր բացահայտումը Տիեզերքի մասին մեր պատկերացումները

Հոկտեմբերի 24-ին հեղինակավոր Scientific Reports հանդեսում հրապարակված գիտական հոդվածը ցնցել է գիտական հանրությանը: Հոդվածում կասկածի տակ է դրվում գլխավոր տիեզերաբանական մոդելը, որի հիման վրա գիտությունը նկարագրում է Տիեզերքի լայնամասշտաբ կառուցվածքն ու պահվածքը: Աստղագետների միջազգային խմբի հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ Տիեզերքի արագացված ընդլայնում կարող է և չլինել, իսկ դա նշանակում է, որ 21-րդ դարի գլխավոր գիտական գաղտնիքներից մեկը` այսպես կոչված «մութ էներգիան», կարող է ընդամենը սխալմունքի արդյունք լինել: Դա կարող է արմատապես փոխել մեր բոլոր պատկերացումներն աշխարհի մասին:

PanARMENIAN.Net - Ի՞նչ է «մութ էներգիան» և ի՞նչ բացահայտումներ կարող են արվել նոր հետազոտության արդյունքում: PanARMENIAN.Net ը պատմում է այդ մասին հասկանալի լեզվով:

Ի՞նչ է «մութ էներգիան»

Ամենատարօրինակ բնական երևույթներից մեկը բոլորովին վերջերս, միայն նախորդ դարավերջին է հայտնվել տիեզերաբանական մոդելներում: 1998-ին մի խումբ գիտնականներ աստղաֆիզիկոս Սոլ Փերլմութերի գլխավորությամբ սենսացիոն բացահայտում արեցին, որի համար հեղինակները 2011-ին Նոբելյան մրցանակի արժանացան ֆիզիկայի բնագավառում:

Ի սկզբանե գիտնականները նպատակ ունեին պարզելու, թե որքան արագ է ընդարձակվում Տիեզերքը և երբ ընդլայնումը կփոխարինվի սեղմումով: Նախորդ դարավերջին Տիեզերքը նկարագրող մոդելները կանխատեսում էին, որ իներցիոն ընդլայնումը (որի պատճառը Մեծ պայթյունն է` Տիեզերքի հայտնվելու պահը) վաղ թե ուշ պետք է դանդաղի (տարածությունը լցնող գրավիտացիայի պատճառով) և փոխարինվի սեղմումով: Հենց այդ դանդաղման արագությունն էլ փորձում էին պարզել Փերլմութերը և մի խումբ աստղագետներ:

Սոլո Փերլմութերը

Դիտարկումների համար գիտնականներն ընտրել են այսպես կոչված «ստանդարտ մոմերը»` Ia տիպի գերնոր աստղերը, որոնց բացարձակ լուսարձակումն անմիջական կապի մեջ է դիտարկվող մյուս պարամետրերի հետ, ինչը թույլ է տալիս պարզել մինչև այդ աստղերն ընկած տարածությունը: Դիտարկելով այդպիսի գրեթե 60 «ստանդարտ մոմ» և հաշվարկելով մեզ բաժանող տարածությունը, խումբը պարզել է, որ հեռավոր «մոմերն» ավելի խավար են, քան կանխատեսում է հավասարաչափ ընդլայնվող Տիեզերքի մոդելը: Մոդելավորումը թույլ է տվել հասկանալ, որ Տիեզերքի ընդարձակումը ոչ միայն չի դանդաղում, այլ շարունակվում է, այն էլ արագացումով:

Iaտիպի գերնոր աստղ

Բացատրելու համար տիեզերքի այդքան տարօրինակ պահվածքը` շրջանառության մեջ դրվեց «մութ էներգիա» հասկացությունը, որը մատերիայի խորհրդավոր ձև է, որը լցնում է ամբողջ տարածությունը և ստիպում է Տիեզերքին ընդլայնվել արագացումով: Հետագա դիտարկումները միայն հիմնավորեցին այդ մոդելն ու ապացուցեցին «մութ էներգիայի» գոյությունը` պարզվեց, որ Տիեզերքը 68,3 %-ով հենց դրանից է բաղկացած: Հսկայական թվով հիպոթեզներ առաջ քաշվեցին, որոնք բացատրում են խորհրդավոր սուբստանցիայի էությունը` տարածության էներգիայից մինչև ֆիզիկական վակուումի հատկություն: Սակայն, մինչ օրս ոչ մի, նույնիսկ ամենաճշգրիտ, էքսպերիմենտը չի բացահայտել «մութ էներգիայի» բացահայտ առկայությունը: Դա համարվում է ֆունդամենտալ գիտության գլխավոր խնդիրներից մեկը:

Ի՞նչ պարզեց նոր էքսպերիմենտը

Հոկտեմբերի 24-ին հրատարակված հոդվածը կասկածի տակ է դնում «մութ էներգիայի» առկայության փաստը: Դանիացի, իտալացի և բրիտանացի աստղագետներն ուսումնասիրել են Տիեզերքի ընդլայնման արագությունը «ստանդարտ մոմերի» ամենախոշոր խմբի` Iа տիպի գերնոր աստղերի օրինակով: Այս անգամ 60 աստղի փոխարեն նրանք հետևել են 740 բռնկման: Հեղինակների հավաքած տվյալները մատնանշում են, որ Տիեզերքի արագության ընդլայնումը կարող է այդչափ արտահայտված չլինել, ինչպես ցույց են տվել Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրները 1998-ին: Ավելին, նոր տվյալները վիճակագրորեն համահունչ են նաև արագության զրոյական նշանակությանը, որը չի պահանջում «մութ էներգիա» եզրույթի ներմուծում:

Ի՞նչ եզրակացություններ կարելի է անել

Ժամանակակից ստանդարտ տիեզերաբանական մոդելը (Lambda-Cold Dark Matter), որը նկարագրում է Տիեզերքի լայնածավալ կառուցվածքն ու պահվածքը, հիմնված է նաև «մութ էներգիայի» առկայության փաստի վրա: Հենց այն է առավել հստակ նկարագրում աշխարհի էվոլյուցիան, կանխատեսում Տիեզերքի բոլոր դիտարկումների արդյունքներն ու հետագա ճակատագիրը: «Մութ էներգիայի» բացառումը կստիպի վերանայել հիմնարար տիեզերաբանական մոդելներից մեկը:

Հետագա ազդեցությունը

Միայն մեկ հետազոտությունը, որքան էլ լայնածավալ լինի հետազոտված նյութը, չի կարող ապացուցել «մութ էներգիայի» բացակայությունը, սակայն կարող է նոր հետազոտությունների խթան դառնալ: Արագացված ընդլայնման առկայությունը ապացուցվել է ոչ միայն «ստանդարտ մոմերի» դիտարկումներով: Ռելիկտային (մնացորդային) ճառագայթումը, գրավիտացիոն լինզավորումը, Մեծ պայթյունի նուկլեասինթեզը ևս վկայում են, որ գոյություն ունի «մութ էներգիա»: Այս հարցում վերջակետ կդրվի ոչ միայն այլ հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա, այլ նաև նոր սերնդի աստղադիտակների շահագործմամբ:

Арман Гаспарян / PanARMENIAN.Net
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Լիբանանը՝ պայթյունից 6 օր անց
Նոր քաղաքականության ռիսկերն ու հնարավորությունները
Socar-ը ֆինանսավորել է պատերազմը Շվեյցարիայից
 Ուշադրության կենտրոնում
Երկրաշարժ՝ Իրանում. Տուժածներ ու ավերածություններ կան

Երկրաշարժ՝ Իրանում. Տուժածներ ու ավերածություններ կան Առնվազն 10 մարդ է տուժել, Յասուջ և Սիսեհթ քաղաքներում կան ավերածություններ

 Բաժնի այլ նյութերը
«Թալանածը որոնելու գինը տնտեսական աճի բացակայությունն է» Վրացական ռեֆորմների կնքահայրը՝ արդարություն վերականգնելու փորձերի մասին
«Տառականը» ընդդեմ երեք կնոջ Բելառուսում ընտրությունները կարող են ավարտվել հեղափոխությամբ կամ արյունով
Մամեդյարովի գլխավերևում սև ամպեր են կուտակվել Ադրբեջանի ԱԳՆ-ում ձերբակալություններ են