Մեծ հայտնագործությունների տարի

Մեծ հայտնագործությունների տարի

2016-ի գլխավոր գիտական իրադարձությունները

Իսկական գիտնականի համար ոչ այնքան կարևոր է իր տեսական հետազոտությունների փորձնական հաստատումը, որքան դրանք ստուգելու փաստը. չէ որ գիտության համար համարժեք են էքսպերիմենտի ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական արդյունքները: Դրանք հավասարապես կարևոր են իսկությունը բացահայտելու համար: Օրինակ, Մեծ ադրոնային կոլայդերում բարձր էներգետիկ բոզոնի հայտնաբերման հերքումը 2016-ին Տարրական մասնիկների ստանդարտ մոդելի յուրօրինակ հաղթանակն էր: Տասնամյակներով ստուգված ֆիզիկայի մոդելը դիմացավ Ստանդարտ մոդելի շրջանակներից դուրս «նոր ֆիզիկա» որոնողների ճնշմանը: Մյուս կողմից, ոչ ոքի մոտ կասկած չի առաջացնում այդ «նոր ֆիզիկայի» առկայությունը, ուստի գիտնականները ստիպված կլինեն շարունակել որոնումները:

PanARMENIAN.Net - 2016-ը հաղթական էր գիտության համար շատ ուղղություններով, սակայն, եղել են նաև ձախողումներ. PanARMENIAN.Net ը ներկայացնում է անցնող տարվա գլխավոր գիտական իրադարձությունները:

Կենսաբանություն

Փետրվարին Ծնելիության վերահսկման և սաղմնաբանության հարցերով զբաղվող բրիտանական կոմիտեն պաշտոնապես թույլ է տվել Ֆրենսիս Քրիկի ինստիտուտին անցկացնել մարդկային սաղմի գենոմի փոփոխության հետ կապված փորձեր: Գիտնականները մտադիր են CRISPR/Cas9 տեխնոլոգիայի միջոցով խմբագրել մարդու սաղմի ԴՆԹ-ն 1-7 օրական հասակում: Հետազոտության նպատակն է նվազեցնել վիժումների քանակն ու բարձրացնել անպտղության բուժման արդյունավետությունը:

Մեկ ամիս անց այդպիսի մտադրության մասին հայտարարեց նաև Նիդերլանդների կառավարությունը` հավելելով, որ օրենսդրությունը կփոխվի «խիստ պայմանների և որոշակի սահմանափակումների առկայությամբ»: Հետազոտությունները կվերաբերվեն անպտղությանը, արհեստական վերարտադրողականության մեթոդներին և ժառանգական կամ ի ծնե հիվանդություններին:

Բժշկագիտություն

Սիեթլի Ֆրեդ Հաթչինսոնի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի գիտնականները ներկայացրել են քաղցկեղի բուժման միանգամայն նոր ու բարձր արդյունավետություն ունեցող մեթոդաբանություն, մասնավորապես, խոսքը ոչ խոջկինյան լիմֆոմայի և քրոնիկ լիմֆոլեյկոզի մասին է: Գիտնականները ծրագրավորել են իմունային համակարգի բջիջներն (T-լիմֆոցիտներ) այնպես, որ վերջիններս կարողանան նույնականացնել CD19 սպիտակուցը, որը մասնակցում է լիմֆոմաների և լեյկոզների առաջացմանը: Այս մեթոդաբանության կիրառումից հետո սուր լիմֆոբլաստոմային լեյկոզի մահացու տեսակով 29 հիվանդից 27-ի մոտ բարելավում է արձանագրվել:

Նույն ամերիկացի գիտնականները հնչեցրին նաև տհաճ նորությունը. ԱՄՆ առողջապահության մարմինները հայտնեցին, որ հիվանդի մոտ հայտնաբերվել է հակաբիոտիկներով չբուժվող առաջին բակտերիան: «Մենք կարող ենք հայտնվել հետհակաբիոտիկային աշխարհում»,-ասել է հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի ղեկավար Թոմաս Ֆրիդենը` նշելով, որ վարակը չի հաջողվել վերացնել նույնիսկ «կոլիստին» հակաբիոտիկով, որը պահվում է «մղձավանջային բակտերիայի» դեմ պայքարելու համար:

ՄԻԱՎ դեմ պայքարի հեղափոխական միջոցը ներկայացրել են բրիտանացի և ամերիկացի գիտնականները: CRISPR/Cas9-ի գենոմի խմբագրման տեխնոլոգիայի օգնությամբ, գիտնականներին հաջողվել է վերացնել ՄԻԱՎ բոլոր հետքերը բոլոր հյուսվածքների և օրգանների, այդ թվում ուղեղի, սրտի, երիկամների, լյարդի, թոքերի, փայծախի, և արյան բջիջներից: ՄԻԱՎ դեմ պայքարի գոյություն ունեցող միջոցներն ուղղված են վիրուսի բազմացումը ճնշելուն, ոչ թե ԴՆԹ-ն վերծանելուն, ուստի նոր մեթոդը կարող է ապագայում հնարավորություն տալ լիովին բուժելու «20-րդ դարի ժանտախտը»:

Նոյեմբերին Ալերգաբանության և ինֆեկցիոն հիվանդությունների ազգային ինստիտուտի գիտնականների թիմը կարողացել է զատել այն հակամարմինները, որոնք կարող են հաղթահարել ՄԻԱՎ շտամերի 98%-ը: 2010-ին գիտնականները հայտնաբերել են VRC01 հակամարմինը, որը գործում է ՄԻԱՎ շտամերի 90%-ի դեմ: Ինչպես և VRC01-ը, նոր հայտնաբերված հակամարմինները, որոնք ստացել են N6 անվանումը, թույլ չեն տալիս վիրիոններին կցվել իմունային բջիջներին: Դրանք ազդում են վիրիոնի թաղանթի այն մասերի վրա, որոնք քիչ են տարբերվում շտամերի մոտ, ինչն էլ թույլ է տալիս հակազդել այդչափ մեծ քանակությանը:

Ֆիզիկա

Փետրվարի 11-ին տեղի ունեցավ 21-րդ դարի գլխավոր գիտական իրադարձություններից մեկը: «Մենք որսացինք գրավիտացիոն ալիքները, մենք արեցինք դա»,-հայտարարեց LIGO խոշորագույն գիտական նախագծերից մեկի ներկայացուցիչը: Հայտարարությունը պայթած ռուբի էֆեկտ ունեցավ` համացանցի բոլոր լրատվական ռեսուրսները հաղորդագրություններ տարածեցին այն մասին, որ իրականացել է մեծն Էյնշտեյնի երազանքը, որը դեռ 100 տարի առաջ կանխատեսել էր խորհրդավոր ալիքների գոյությունը: Անկասկած, վերջին տասնամյակների կարևորագույն գիտական գյուտերից մեկը հսկայական նշանակություն ունի ֆունդամենտալ ֆիզիկայի համար: Եվ միայն նեղ մասնագետները կարղ են ամբողջությամբ ընկալել այդ բացահայտման մեծությունը: Առավել մանրմասն հայտնագործության մասին:

Ապրիլին գիտնականների միջազգային խումբը փորձնական ճանապարհով հաստատեց 40 տարի առաջ կանխատեսված նյութի նոր վիճակի գոյությունը, որը հայտնի է որպես քվանտային սպինային հեղուկ: Սովորական մագնիսային նյութում սպիները, որոնք առանձին մասնիկների մագնիսային հատվածներն են, պահում են իրենց ինչպես փոքր մագնիսներ և ջերմաստիճանի կտրուկ նվազման դեպքում կանոնակարգված տեսք են ստանում` մի կողմի ուղղությամբ: Միանգամայն այլ կերպ է իրեն դրսևորում քվանտային սպինային հեղուկը, որն այդպես է կոչվում, քանի որ նրանում էլեկտրոնների սպիները «հեղուկ» վիճակում են մնում, այսինքն կանոնակարգված տեսք չեն ստանում նույնիսկ շատ ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում:

Հոկտեմբերի 24-ին հեղինակավոր Scientific Reports հանդեսում հրապարակված գիտական հոդվածը ցնցեց գիտական հանրությանը: Հոդվածում կասկածի տակ է դրվում գլխավոր տիեզերաբանական մոդելը, որի հիման վրա գիտությունը նկարագրում է Տիեզերքի լայնամասշտաբ կառուցվածքն ու պահվածքը: Աստղագետների միջազգային խմբի հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ Տիեզերքի արագացված ընդլայնում կարող է և չլինել, իսկ դա նշանակում է, որ 21-րդ դարի գլխավոր գիտական գաղտնիքներից մեկը` այսպես կոչված «մութ էներգիան», կարող է ընդամենը սխալմունքի արդյունք լինել: Դա կարող է արմատապես փոխել մեր բոլոր պատկերացումներն աշխարհի մասին:

Աստղագիտություն

Փետրվարի 12-ին Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) ներկայացուցիչները պաշտոնապես հայտարարեցին, որ Չուրյումով-Գերասիմենկոյի գիսավորի վրա վայրէջք կատարծ «Ֆիլի» զոնդն ընդմիշտ «մարել» է: Անհաջող վայրէջքը, որի արդյունքում զոնդը զրկվել է լիցքավորման համար անհրաժեշտ արևային էներգիայից, տեղի էր ունեցել 2014-ի նոյեմբերին: «Ռոզետա» զոնդի օգնությամբ գիտնականներին հաջողվեց «կյանքի մասնիկներ» գտնել գիսաստղի վրա` նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են կյանքի առաջացման համար: Հայտնաբերված նյութերի թվում էր պարզագույն գլիցին ամինաթթուն, որը մտնում է պրոտեինների և ֆոսֆորի կազմի մեջ, և ԴՆԹ-ի առանցքային բաղադրիչն է:

2016-ի սեպտեմբերի 30-ին «Ռոզետա» զոնդը ուղղորդվեց Չուրյումով-Գերասիմենկոյի գիսաստղի հետ բախման` 3 կմ/ժ արագությամբ: Դա վերահսկվող կոշտ վայրէջք էր մակերեսին «ջրհորների»` տեղի գեյզերների շրջանում: 14 ժամ տևած վայրէջքի ժամանակ սարքը Երկիր էր փոխանցում լուսանկարներ և գազային հոսքերի հետազոտության արդյունքները: Այդպիսով, ավարտվեց 1,4 մլրդ եվրո արժողությամբ գիսաստղի հետազոտության ծրագիրը:

Հավակնոտ հայտարարությամբ հանդես եկան միլիարդատեր Յուրի Միլները և ֆիզիկոս Սթիվեն Հոքինգը: Նրանք հայտարարեցին Breakthrough Starshot նախագծի մեկնարկի մասին, որի նպատակն է տիեզերական սարք ուղարկել դեպի աստղեր 160 մլն կմ/ժ արագությամբ: Ենթադրվում է, որ առաքելությունը կարող է իրականացվել մեկ սերնդի կյանքի տևողության ընթացքում: Հետազոտման և մշակման ծրագրի իրագործման համար, որը կոչված է հաստատելու մի քանի գրամ քաշով նանոապարատին լույսի արագության 20 տոկոսի չափով արագություն հաղորդելու համար լուսային ճառագայթի իմպուլսի կիրառման հայեցակարգը, կներդրվի 100 մլն դոլար: Այդ արագությունով թռիչքը թույլ կտա գործարկումից մոտ 20 տարի անց հասնել Ալֆա Ցենտավրա:

Ոչ պակաս հավակնոտ էր Tesla Motors և SpaceX ընկերությունների նախագահ Իլոն Մասկի հայտարարությունը: Սեպտեմբերի 27-ին Մասկը ներկայացրեց հանրությանը Մարսը բնակեցնելու իր հավակնոտ ծրագրերը: Հատուկ շնորհանդեսի ժամանակ նա պատմեց, որ առաքելությունը կյանքի կոչելու համար 10 տարի անց SpaceX ընկերությունը ստիպված կլինի ստեղծել ամենամեծ մարդատար հրթիռը, որ երբևէ կառուցել է մարդկությունը: Ըստ Մասկի, Մարսում հնարավոր է «ինքնասնուցվող» քաղաք ստեղծել, եթե հրթիռներում որպես վառելիք ու թթվեցուցիչ օգտագործվի «մեթան-թթվածին» զուգակցումը, քանի որ մեթանը կարելի է արտադրել Մարսում: Ընդ որում հրթիռի բոլոր համակարգերը պետք է բազմակի օգտագործման լինեն: Այս պարագայում կարևոր է ապահովել վերալիցքավորման հնարավորությունն ուղեծրում: Միլիարդատերը նաև հավելել է, որ առաջին առաքելությունը դեպի Մարս միայն առաջին քայլը կդառնա «միջմոլորակային տրանսպորտային համակարգի» ստեղծման ճանապարհին:

Օգոստոսին աստղագետները հայտարարեցին նոր էկզոմոլորակի հայտնաբերման մասին։ Նման հարյուրավոր մոլորակներ, որոնք պտտվում են այլ աստղերի շուրջ, հայտնաբերվել ու հայտնաբերվում են, սակայն Proxima b-ն (աստղագետները այսպես են անվանել նոր մոլորակը) ունի մի շարք կարևոր առանձնահատկություններ։ Այն պտտվում է Արեգակին ամենամոտ աստղի՝ Կենտավրոսի Պրոքսիմայի շուրջ: Գիտնականները պնդում են, որ խոսքը Երկիր մոլորակից մոտակա մոլորակի մասին է, որը պիտանի է օրգանական կյանքի համար այս կամ այն ձևով: Proxima b-ն ընդամնեը 4,2 լուսայինն տարվա հեռավորության վրա է Արեգակնային համակարգից, մեր մոլորակի զանգվածի 1,3 ունի, պտտվում է իր արևի շուրջ 11,2 օրում: Մոլորակի և իր աստղի միջև տարածությունը Երկրի ու Արեգակի միջև տարածության 5 տոկոսն է կազմում միայն: Սակայն Կենտավրոսի Պրոքսիման մեր արևից շատ ավելի սառն է, ուստի նրա հարաբերական մոտիկությունը չի բացառում, որ Proxima b-ի վրա կարող է հեղուկ ջուր լինել:

Մարսի ուսումնասիրության ծրագրերին հետևելիս տպավորություն է ստեղծվում, որ Կարմիր մոլորակի մակերեսին կարող են հասնել միայն ամերիկյան սարքերը: Հերթական փորձը ձեռնարկեցին ռուս և եվրոպացի աստղագետները, սակայն այն անհաջողությամբ պսակվեց: Հոկտեմբերի 21-ին Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (ЕКА) հայտնեց, որ ռուս-եվրոպական «ԷկզոՄարս» նախագծի «Սկիապարելլի» զոնդի վայրէջքը Մարսում անհաջող է անցել` այն կոտրվել է վայրէջք կատարելիս: Ըստ ЕКА ներկայացուցիչների ենթադրությունների, պարաշյուտի անսարքության պատճառով «Սկիապարելլի» զոնդն ընկել է Մարսի մակերեսի վրա մոտ 2-4 կմ բարձրությունից ավելի քան 300կմ/ժ արագությամբ:

Հնագիտություն

Հոկտեմբերի 27-ին հնագետները 1555թ. հետո առաջին անգամ հանել են մարմարի սալաքարը Քրիստոսի գերեզմանից Երուսաղեմի Տիրոջ գերեզմանի տաճարում: Ըստ գիտնականների, դեռ բազում գիտական հետազոտություններ պետք է արվեն, սակայն, ի վերջո գիտնականները կկարողանան տեսնել այն քարի իրական մակերեսը, որին, ըստ ավանդապատումի, դրվել է Հիսուս Քրիստոսի մարմինը:

Քիմիա

Մենդելեևի աղյուսակի 118-րդ տարրն անվանակոչվել է «օգանեսոն»՝ (Og) ի պատիվ հայազգի մեծանուն գիտնական Յուրի Հովհաննիսյանի: 113-րդ տարրն անվանակոչվել է նիհոնիում ի պատիվ ճապոնացի գիտնականների, 117-րդ տարրը՝ տենեսին, ի պատիվ Թենեսի նահանգի, 115-րդ տարրը` «մոսկովիում»(Mc):

Արման Գասպարյան/ PanARMENIAN.Net
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Լիբանանը՝ պայթյունից 6 օր անց
Նոր քաղաքականության ռիսկերն ու հնարավորությունները
Socar-ը ֆինանսավորել է պատերազմը Շվեյցարիայից
 Ուշադրության կենտրոնում
Երկրաշարժ՝ Իրանում. Տուժածներ ու ավերածություններ կան

Երկրաշարժ՝ Իրանում. Տուժածներ ու ավերածություններ կան Առնվազն 10 մարդ է տուժել, Յասուջ և Սիսեհթ քաղաքներում կան ավերածություններ

 Բաժնի այլ նյութերը
«Թալանածը որոնելու գինը տնտեսական աճի բացակայությունն է» Վրացական ռեֆորմների կնքահայրը՝ արդարություն վերականգնելու փորձերի մասին
«Տառականը» ընդդեմ երեք կնոջ Բելառուսում ընտրությունները կարող են ավարտվել հեղափոխությամբ կամ արյունով
Մամեդյարովի գլխավերևում սև ամպեր են կուտակվել Ադրբեջանի ԱԳՆ-ում ձերբակալություններ են