Լեմկինի ինստիտուտի տնօրեն․ Ինչպես երիտթուրքերը, Ալիևը նույնպես ատելություն է տածում հայերի նկատմամբ

Լեմկինի ինստիտուտի տնօրեն․ Ինչպես երիտթուրքերը, Ալիևը նույնպես ատելություն է տածում հայերի նկատմամբ

PanARMENIAN.Net - Ֆիլադելֆիայում տեղակայված Լեմկինի Ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտի գործադիր տնօրեն, դոկտոր Էլիզա ֆոն Ջոեդեն-Ֆորջեյնը անդրադարձել է Ադրբեջանի հայատյաց քաղաքականությանը։ Նրա հոդվածը հրապարակվել է Newsweek պարբերականում Հայոց ցեղասպանության 109-րդ տարելիցի համատեքստում, հայտնում է Արմենպրեսը։

Նա նշել է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայացքը հայերի վերաբերյալ շատ նման է երիտթուրքերի պանթուրքիստական գաղափարախոսությանը, ովքեր ոչնչացրին հայկական ներկայությունը Օսմանյան կայսրությունում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ ավելի քան մեկ միլիոն հայեր սպանվեցին այն հողերում, որտեղ նրանք ապրել էին հազարամյակներ շարունակ:

«Ինչպես երիտթուրքերը, Ալիևը նույնպես ատելություն է տածում հայերի նկատմամբ՝ որպես էթնոկրոնական խումբ՝ հին ժողովուրդ, որը սերտորեն կապված է իր քրիստոնեական ինքնության հետ»,–նշել է նա։

Էլիզա ֆոն Ջոեդեն-Ֆորջեյն իր հոդվածում մասնավորապես նշել է, որ անցյալ տարվա սեպտեմբերին Ամարասի վանքը՝ քրիստոնեության հնագույն կրոնական համալիրներից մեկը և Հայ առաքելական եկեղեցու սրբավայրը գրավվեց Ադրբեջանի կողմից, որի բանակը ներխուժեց Արցախի ինքնակառավարվող հայկական անկլավ, որը լայնորեն հայտնի է որպես Լեռնային Ղարաբաղ: Հարձակումը խախտեց 2020 թվականի համաձայնագիրը Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև, որը վերջ դրեց պատերազմին և ստիպեց խուճապի մատված 120,000 հայերին փախչել անկլավից:

«Գաղթը, որը վերջ դրեց հայերի գրեթե 4000-ամյա շարունակական ներկայությանը և աշխարհի ամենահին քրիստոնեական համայնքներից մեկին զրկեց իր բնօրրանից, վերջին ժամանակների ցեղասպանություններից էր (էթնիկ զտումներից): Ողբերգություն է, որ Օսմանյան թուրքերի կողմից Հայոց ցեղասպանության մեկնարկից 109 տարի անց, մի իրադարձություն, որը նշվում է ամբողջ աշխարհում ապրիլի 24-ին, հայերը դեռ ենթարկվում են հարձակման: Մենք Ֆիլադելֆիայում տեղակայված Լեմկինի Ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտում, որի առաքելությունն է կանխել նման չարիքի կրկնությունը, սարսափով դիտել ենք, թե ինչպես են ադրբեջանցի զինվորները կանոնավոր վայրագություններ անում հայ զինվորների և նրանց ճիրաններում ընկած քաղաքացիական անձանց նկատմամբ, այդ թվում՝ գլխատումներ, անդամահատումներ, նվաստացումներ և սեռական բռնություններ, որոնք հաճախ տեսագրվում և տարածվում են սոցիալական ցանցերում»,- գրել է Լեմկինի Ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտի գործադիր տնօրենը։

Ոճրագործությունները փաստող թղթապանակը, որը կազմվել է Կալիֆորնիայում գործող Ճշմարտության և արդարության կենտրոնի կողմից, անցյալ շաբաթ ներկայացվել է Միջազգային քրեական դատարան:

«․․․Ադրբեջանը փորձում է նաև ջնջել և վերաշարադրել հայ քրիստոնեական պատմությունը: Եվ չնայած մշակութային ջնջումը և ցեղասպանությունը տարբեր հասկացություններ են, մշակութային ջնջումը կարող է լինել ցեղասպանության բաղադրիչ կամ նախադրյալ որոշակի համատեքստերում»,- նշել է դոկտոր Ջոեդեն-Ֆորջեյը:

Իբրև ապացույց, նա վկայակոչել է Ամարասի վանքի օրինակը՝ սրբավայրն անվանելով հզոր խորհրդանիշ: Ջոեդեն-Ֆորջեյը հիշեցրել է, որ 4-րդ դարի սկզբին Հայաստանի ավետարանիչ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից հիմնադրված Ամարասի վանքը նրա թոռան՝ Սուրբ Գրիգորիսի թաղման վայրն է։ 5-րդ դարում հայոց այբուբենը հորինած սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցն այնտեղ հիմնեց իր առաջին դպրոցը։

Դոկտոր Ջոեդեն-Ֆորջեյը հավելել է, որ ի թիվս այլ գործողությունների՝ 2022 թվականին Ադրբեջանը սրբապղծեց Շուշի քաղաքի Կանաչ ժամ եկեղեցին և այն վերածեց ռեստորանի, ավերեց Սուսանլըգ գյուղի 18-19-րդ դարերի Սուրբ Սարգիս հայկական եկեղեցին և 9-րդ դարով թվագրվող գերեզմանատները:

Նրա պնդմամբ՝ բոլոր ապացույցները վկայում են այն մասին, որ Ալիևի և նրան աջակցող Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի պանթյուրքիստական նկրտումները դեռ չեն ավարտվել։ Ալիևն այժմ սպառնում է ներխուժել Հայաստան, որը նա անվանում է «Արևմտյան Ադրբեջան»:

«Ադրբեջանը պատասխանատու է կրոնական ազատությունների կոպիտ և սիստեմատիկ ոտնահարումների, ներառյալ էթնիկ զտումների և ցեղասպանության համար, որոնք իրականացվել են հայերի դեմ: Նրա հարձակումը հարձակում է դեմոկրատական արժեքների վրա, վիրավորանք ճշմարտության հայեցակարգին և գործելակերպ, որին Միացյալ Նահանգները պետք է վճռականորեն հակադարձի: Ադրբեջանի իրական դեմքը չճանաչելը կմեկնաբանվի որպես այս ճանապարհով շարունակելու անպատժելիություն։ Մնում է միայն այցելել արևելյան Թուրքիա և տեսնել, թե ինչ արդյունք է ունենում անգործությունը, քանի որ հայերի պատմական հայրենիքը, որտեղ նախկին եկեղեցիները ավերվել են, ավերակ են կամ օգտագործվում որպես պահեստ»,- եզրափակել է Էլիզա ֆոն Ջոեդեն-Ֆորջեյը:

Ադրբեջանը սեպտեմբերի 19-ին Արցախի դեմ լայնամասշտաբ հարձակում է իրականացրել՝ ամբողջությամբ զանգվածային հրետակոծության տակ առնելով երկիրը։ Արդյունքում մեկ օր անց՝ սեպտեմբերի 20-ին ԱՀ իշխանություններն ընդունել են ռուսական խաղաղապահ առաքելության հրամանատարության առաջարկը կրակի դադարեցման վերաբերյալ՝ համաձայնվելով Բաքվի պայմաններին՝ ՊԲ զինաթափում և Արցախի Հանրապետության լուծարում։ Սեպտեմբերի 24-ից արցախցիների բռնի տեղահանում է սկսվել, 100,000–ից ավելի մարդ է բռնի տեղահանվել Հայաստան: Ըստ որոշ տվյալների, Արցախում մոտ 20 հայ է մնացել։ Սեպտեմբերի 28–ին ԱՀ նախագահ Սամվել Շահրամանյանը հրամանագիր է ստորագրել ԱՀ լուծարման մասին, որը ուժի մեջ է մտել 2024–ի հունվարի 1–ից։

 Ուշագրավ
Որպես օրինակ մատնանշում են 2023–ի սեպտեմբերի 19-ին Երևանում կազմակերպված բողոքի ակցիայի իրադարձությունները
Հանդիպումը տեղի կունենա, եթե Հայաստանը ևս տա իր համաձայնությունը
Այս գերեզմանատանն են ամփոփված այնպիսի նշանավոր հայերի մարմինները, ինչպիսինք են Վիլյամ Սարոյանն ու Սողոմոն Թեհլերյանը
---