Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հայերեն գրությամբ առաջին հայտնի մետաղադրամը

Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հայերեն գրությամբ առաջին հայտնի մետաղադրամը

Բագրատունիների կառավարման շրջանում Հայաստանում շարունակում են շրջանառվել Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդական կայսրության մետաղադրամները, ինչպես նաև առանձին տեղական մահմեդական տոհմերի մետաղադրամները:

Օգտվելով առիթից, երբ 9-րդ դարի վերջում Արաբական խալիֆայության կենտրոնական իշխանությունը թուլանում է, Հայաստանում հաստատվում է Բագրատունիների նոր արքայատոհմը (885-1045 թթ.): Բագրատունիների տիրակալները նոր մայրաքաղաք են հռչակում Անին: Այդ շրջանում Հայաստանում զարգանում է մշակույթը, ընդլայնվում է առևտուրը, ինտենսիվ զարգանում են արհեստները, արվեստը, ճարտարապետությունը:

PanARMENIAN.Net - Մեզ չեն հասել Բագրատունիների արքայատոհմի մետաղադրամները, սակայն հավանաբար, Բագրատունիները սեփական մետաղադրմաներ չեն հատել:

Սակայն կա մեկ շատ հետաքրքրական փաստ: Հայտնի է Բագրատունիների Լոռվա ճյուղի Կյուրիկե Երկրորդ (1048-1089 թթ.) արքայի պղնձե մետաղադրամը:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Այդ մետաղադրամի մեզ հասած նմուշները շատ փոքրաթիվ են և հազվագյուտ են: Իրենց տեսակով և ձևավորմամբ Կյուրիկե Երկրորդի մետաղադրամը շատ նման է նույն շրջանի բյուզանդական տիրակալների մետաղադրամներին: Կյուրիկե Երկրորդի մետաղադրամի առանձնահատկությունն այն է, որ այն մեզ հայտնի ամենահին մետաղադրամն է, որի արձանագրությունները արված են հայերեն լեզվով: Մետաղադրամի դիմերեսին պատկերված է Հիսուս Քրիստոսի պատկերը մինչև գոտկատեղը, իսկ դարձերեսին՝ մի քանի տողից բաղկացած հայերեն գրություն է:

Կյուրիկե Երկրորդի պղնձե մետաղադրամի դիմերեսն ու դարձերեսը

Բագրատունիների կառավարման շրջանում Հայաստանում շարունակում են շրջանառվել Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդական կայսրության մետաղադրամները, ինչպես նաև առանձին տեղական մահմեդական տոհմերի մետաղադրամները: Հիմնական մետաղադրամը ոչ միայն Հայաստանի տարածքում, այլ նաև ողջ տարածաշրջանում Արաբական խալիֆայության արծաթե դիրհեմն էր: Այն պահանջված էր և ընդունվում էր Խալիֆայության սահմաններից դուրս հսկայական տարածքներում: Բացի արծաթե մետաղադրամից, լայն շրջանառություն ունեին նաև Խալիֆայության պղնձե ֆելսերը:

Սակայն 10-րդ դարի վերջից Խալիֆայությանը ենթակա ողջ տարածքում հետաքրքիր երևույթ է արձանագրվում՝ դրամաշրջանառությունից անհետանում է արծաթե մետաղադրամը: Սկզբում արծաթե դիրհեմի փոխարեն դիրհեմներ են հատվում ցածր հարգի արծաթից, իսկ հետագայում, շրջանառության մեջ են դրվում միայն արծաթազօծ պղնձե մետաղադրամներ: Այդ շրջանում է, որ արծաթե դիրհեմի փոխարեն, հիմնական դրամական միավորի դերը տարածաշրջանում անցնում է բյուզանդական ոսկե մետաղադրամին՝ նոմիզմային:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Նոմիզման մետաղադրամի շատ հետաքրքիր տեսակ է: Այն համեմատաբար մեծ տրամաչափ ուներ և հատվում էր ոսկու բարակ թիթեղից: Հաճախ նոմիզման ուներ ուռուցիկ ձև և հատվում էր բարձր հարգի ոսկուց:

Կոստանդին 10-իբյուզանդական ոսկե մետաղադրամիդիմերեսը

Բյուզանդական մետաղադրամներից շրջանառության մեջ էին նաև արծաթե հեկսոգրամները և պղնձե ֆոլիսները: Արծաթե բյուզանդական մետաղադրամները բավականին հազվագյուտ էին, սակայն, հավանաբար, դրանք դրվագվում էին փոքր քանակությամբ, իսկ ոսկե և պղնձե մետաղադրամները շրջանառության մեջ էին դրվում մեծ քանակությամբ տարածաշրջանի ողջ տարածքում:

Նույն ժամանակաշրջանում, Խալիֆայության կենտրոնական իշխանության թուլացման հետ մեկտեղ, Անդրկովկասում աճում են առանձին մահմեդական տոհմերի ազդեցությունն ու դերը: Այդ տոհմերի տիրակալները տեղական շրջանառության համար, ինչպես նաև սեփական անկախությունն ընդգծելու նպատակով, դրամներ են հատում:

Շադդադյանների տոհմի տիրակալները 10-11-րդ դարերում Գանձակում հատում են ցածր հարգի արծաթե դիրհեմներ: Այդ շրջանում և ավելի ուշ պղնձե դրամներ են հատում նաև Իլդեգիզյանների, Զենգիդյանների, Օրտուկյանների և այլոց տոհմերը: 12-րդ դարի վերջում և 13-րդ դարի սկզբում Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում շրջանառության մեջ են սկսում հայտնվել վրաց տիրակալների՝ Թամար թագուհու, Ռուսուդան թագուհու և այլոց մետաղադրամները:

13-րդ դարի կեսին Արաբական խալիֆայության ողջ տարածքը, այդ թվում նաև Անդրկովկասը,անցնում են մոնղոլ-թաթարների տիրակալության տակ: Խալիֆայության նախկին տարածքում հաստատվում է մոնղոլ Հուլավույանների տիրակալների տոհմը: 13-րդ դարի երկրորդ կեսի 70-ականներից Հայաստանում սկսվում են շրջանառվել մոնղոլ տիրակալների մետաղադրամները: Մոնղոլների հիմնական դրամական միավորը արծաթե դիրհեմն էր, որը հատվում էր Անդրկովկասի տարբեր դրամահատարաններում: Հայտնի են Հուլավույանների տոհմի մետաղադրմները, որոնք դրվագվել են Անիի, Էրզրումի, Ախալցխայի, Թիֆլիսի և այլ դրամահատարաններում:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Մոնղոլ Հուլավույանների մետաղադրամները իրենց ձևավորմամբ նման են Արաբական խալիֆայության մետաղադրամներին՝ դրանց վրա չկան պատկերներ, այլ արաբատառ, երբեմն ույղուրերեն մակագրություններ են: Դրանք բաղկացած են մի քանի կրոնական ասույթներից, նշում են տիրակալի տիտողսը, ինչպես նաև հատման տարեթիվն ու վայրը: Հուլավույանների մետաղադրամների թվում հանդիպում են առանձին հետաքրքիր տեսակներ, որոնց վրա առկա են նաև քրիստոնեական խորհրդանիշներ, մասնավորապես, խաչապատկեր:

Հուլավույանների տիրակալների արծաթե դիրհեմների դիմերեսներն ու դարձերեսները

Սկզբնական շրջանում հատվում և շրջանառության մեջ էին դրվում այսպես կոչված անանուն դիրհեմները, որոնց վրա բացակայում էին մոնղոլ տիրակալների անունները: Հետագայում շրջանառության մեջ դրվեցին մոնղոլ տիրակալների՝ Աբաղա, Աբու Սայիդ, Ղազան Մահմուդ և այլ խաների մետաղադրամները, որոնք հատվում են 13-րդ դարի վերջից սկսած և 14-րդ դարում:

Նյութը նախապատրաստվել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ, ՀՀ ԿԲ դրամագետ Գևորգ Մուղալյանի մասնակցությամբ

Վիկտորիա Արարատյան / PanARMENIAN.Net , Վարո Ռաֆայելյան / PanARMENIAN Photo
| Նախագծի գործընկեր
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Քանի որ երկհարկանի ջրվեժի մասին ոչ մի աշխարհագրական տեղեկություն չկար, որոշվեց այն անվանել արշավախմբի միակ աղջկա անունով՝ Նարեի ջրվեժ
Թուրքիան շարունակում է ամեն կերպ պայքարել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման դեմ
Ապրիլի 24-ը պաշտոնապես սգո օր ամրագրելու որոշումն ընդունվել է 1921 թ.
Կայքը մեծ արձագանք գտավ Հայաստանում, դիզայներները կարող էին պաստառների իրենց տարբերակները միանգամից ներբեռնել` ի ցույց հանրությանը
 Ուշադրության կենտրոնում
Փաստաթղթեր․ Վարդան Պետրոսյանը վթարի ժամանակ հեռախոսով չի խոսել, դեպքի տարածքն էլ բնակավայր չէ

Փաստաթղթեր․ Վարդան Պետրոսյանը վթարի ժամանակ հեռախոսով չի խոսել, դեպքի տարածքն էլ բնակավայր չէ Դատական նիստում ներկայացվել է դերասան Վարդան Պետրոսյանի գործով մեղադրական եզրակացությունը

 Բաժնի այլ նյութերը
«99»․ Առանց վաղեմության ժամկետի Բոլոր ցեղասպանություններն ունեն ընդհանրություններ, որոնք բնորոշ են պատերազմական հանցագործություններին
Ո՞վ պետք է վճարի երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստները և ինչո՞ւ չի վճարում Շահառուներն իրենք կարող են ընտրել` որ բանկում են ուզում ներդնել գումարը
Հայկական դրամի պատմությունից. Հայաստանի ազգային արժույթը՝ դրամը, նշում է 20-ամյակը Թիես Քլեմենց. Ես հույս եմ հայտնում և մաղթում, որ գալիք տարիների ընթացքում այն կշարունակի առաջ մղել Հայաստանի տնտեսությունը դեպի իր զարգացման հաջորդ փուլը