22 տարի առաջ ճեղքվեց ԼՂՀ շրջափակումը

22 տարի առաջ ճեղքվեց ԼՂՀ շրջափակումը

Մինչ Լաչինի շրջանի ազատագրումը ԼՂՀ-ն դաժան շրջափակման պայմաններում էր ապրում, դադարեցված էր էլեկտրա- և ջրամատակարարումը

Մայիսի 18-ին լրացավ Բերձորի (Լաչինի) ազատագրման 22 տարին: Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակումը վերջնականապես ճեղքվեց՝ Բերձորի ազատագրումը ռազմական, քաղաքական ու հոգեբանական հաղթանակ էր: Առանց շրջափակումից դուրս գալու անհնար կլիներ ԼՂՀ անկախությունն ու ազատությունը պաշտպանելն ու կայուն և հուսալի զարգացման հիմքեր ստեղծելը:

PanARMENIAN.Net - Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին ԼՂԻՄ-ը սահմանակից էր Հայաստանին, սակայն 1930-ականներին, հերթական վարչական բարեփոխումից հետո, աշխարհագրական կապը խզվեց: 1962 թվականի քարտեզում, որը զետեղված է «Խորհրդային մեծ հանրագիտարանի» առաջին հատորում, ԼՂԻՄ-ը սահմանակից է Հայաստանին մեկ տեղում, իսկ հետագայում մի շարք տարածքային վերափոխումների հետևանքով Ղարաբաղը գիտակցաբար անջատվեց Հայկական ԽՍՀ-ից: 1930-ից համապատասխանաբար շտկվեցին նաև քարտեզները, որտեղ Լաչինի միջանցքը սկսեցին նշել որպես Ադրբեջանի տարածք, իսկ ԼՂԻՄ-ը՝ անջատ բուն Հայաստանից: Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանից ընդամենը 7 կմ էր անջատում:

Մինչ Լաչինի շրջանի ազատագրումը ԼՂՀ-ն դաժան շրջափակման պայմաններում էր ապրում, դադարեցված էր էլեկտրա- և ջրամատակարարումը: Դեպի Ղարաբաղ անհրաժեշտ զինամթերքի, սննդամթերքի, դեղորայքի տեղափոխման միակ ու շատ վտանգավոր ուղին օդայինն էր՝ «Մի-8» ուղղաթիռների ու բեռանփոխադրումների համար հարմարեցված ուղևորատար «Յակ-40» և «ԱՆ-2» ինքնաթիռների միջոցով: Այլ ելք չկար: Պետք էր բացել «կյանքի ճանապարհը»:

Մայիսի 13-ին շարունակվեց հայկական ուժերի կենտրոնացումը Զարասլի գյուղի մոտ, որը Շուշիի ու Լաչինի միջև է գտնվում: Այստեղ էին կուտակված հայկական զորքերի կենդանի ուժն ու տասնյակ զրահամեքենաներ: Մայիսի 13-ի առավոտյան ինտենսիվ հրթիռակոծության ու գնդակոծության ենթարկվեցին Աղդամն ու Ֆիզուլին, ինչպես նաև Բարդա քաղաքը: Նույն օրը սկսվեց Լաչինի գրոհը: Հայկական կողմը վերջնագիր ներկայացրեց. Լաչինի բնակիչները պետք է հեռանան մեկ շաբաթվա ընթացքում, հակառակ դեպքում հայկական կողմը կսկսի հարձակումը Լաչինի վրա Հայաստանի Գորիսի շրջանի կողմից:

Մայիսի 15-ին հայկական ջոկատները գրոհեցին բարձունքում գտնվող Աղդամի շրջանի Գյուլաբլու գյուղը: Ադրբեջանական զորքերը, ունենալով քանակային ու դիրքային առավելություն, ետ մղեցին հարձակումը: Գյուլաբլուի բարձունքից հակառակորդի բանակը գնդակոծում էր Ստեփանակերտի ու այլ հայկական բնակավայրերի քաղաքացիական բնակչությանը:

Մայիսի լույս 18-ի գիշերը Լաչինում բնակվող քրդերի զինված ջոկատները գրավեցին Լաչին շրջկենտրոնը: Մայիսի 18-ի կեսօրին Լաչինի շրջանում մարտերը շարունակվում էին ոչ միայն հայկական ու ադրբեջանական ուժերի, այլ նաև քրդերի ու ադրբեջանական բանակի միջև: Մոսկվայում Ադրբեջանի մշտական ներկայացուցչությունը, սակայն, հերքեց քրդերի ու ադրբեջանցիների միջև բախումների փաստը, անվանելով դա «հայկական կողմի քարոզչություն»:

Մայիսի 17-ին հայկական ուժերը ետ մղեցին ադրբեջանական բանակի գրոհը Շուշիի ուղղությամբ, որին մասնակցում էր շուրջ 1000 զինվոր, 20 տանկ ու այլ զրահատեխնիկա: Ռազմական իրավիճակը հայ-ադրբեջանական սահմանին սրվեց: Գորիսի Ներքին գործերի շրջանային բաժնից հայտնեցին, որ Կուբաթլիի կողմից դեպի Լաչին է շարժվում տանկերի շարասյունը, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ բեռնատար մեքենաների հոսք է, որոնք տարհանում են Լաչինի բնակիչներին, որը վերածվել էր լավ ամրացված հենակետի: Մայիսի 12-ին և 13-ին «Գրադ» կայաններից գնդակոծվում էին Գորիսը, Կապանը, Բերդն ու այդ շրջանների տանսյակ գյուղեր, կային սպանվածներ ու վիրավորներ: Այդ շրջաններից սկսեցին տարհանել բնակչությանը: Ըստ ԼՂՀ ինքնապաշտպանության շտաբի տվյալների, վերջին օրերին Լաչինում փոխհրաձգություն էր տեղի ունենում այնտեղ գտնվող Ադրբեջանի Ժողովրդական ճակատի զինված ջոկատների ու տեղաբնակ քրդերի միջև: Սակայն, երբ վերսկսվեց երթևեկությունը Բերձորից Գորիսի շրջան շրջանցիկ ճանապարհով, ադրբեջանական ջոկատները, տանելով իրենց հետ տեղի բնակչությանը, սկսեցին շտապ լքել Լաչինը: Մայիսի 19-ի դրությամբ այդ բնակավայրը գործնականում ամայի էր՝ մնացել էին միայն մի քանի քուրդ ընտանիքներ: Քաղաքում տեսանելի էին քրդերի ու ազերիների միջև բախումների հետքերը:

Այսօրվա Բերձորը Քաշաթաղի շրջանի կենտրոնն է 9800 բնակիչներով: Քաղաքը կառուցվում է, վերականգնվել է երկրագիտական թանգարանը, որտեղ հավաքված են ոչ միայն վերջին հարյուր տարվա նմուշները, այլ նաև հին ժամանակների ցուցանմուշներ: 2010 թվականի աշնանը շրջանի տարածքում հայտնաբերվեց մի գանձ, որտեղ կար 112 իր ոսկուց, արծաթից ու բրոնզից: Այն տեղափոխվեց Հայաստան ու հայտարարվեց ազգային արժեք: Այժմ իրերը պահվում են Հայաստանի Պատմության թանգարանում:

Քաշաթաղի շրջանը հիշատակվում է Րաֆֆու «Դավիթ-բեկ» վեպում, Քաշաթաղն այնտեղ նշված է որպես Մեծ Հայքի Սյունիքի շրջանի մի մասը:

Կարինե Տեր-Սահակյան / PanARMENIAN.Net
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Այս ուղղությամբ Արցախի ՊԲ հենակետի դեմ Ադրբեջանը դիվերսիոն գործողություն նախաձեռնեց անցած տարվա մայիսին՝ «Յաշմա» հատուկ ստորաբաժանման միջոցով
Մարդկության դեմ հանցագործություններից առավել հայտնի և լավ լուսաբանված են Հայոց ցեղասպանությունն ու Հոլոքոսթը, սակայն 20-21 դարերի պատմությունը հարուստ է նաև այլ երկրների խաղաղ բնակիչների ու ժողովրդների ոչնչացման օրինակներով
Հայաստանում գործող էլեկտրականության սակագները (6-67-8.77 ցենտ) շատ չեն տարբերվում ոչ այնքան հարուստ բալկանյան երկրների սակագներից, որտեղ բնակչության եկամուտներն ու տնտեսության զարգացման աստիճանը համեմատելի են ՀՀ ցուցանիշների հետ
Ծիծաղելի է, որ ադրբեջանական կողմը դեռ շարունակում է զարմանալ՝ Արցախ այցելած, այցելող կամ այցելել պատրաստվողներին իրոք չի հետաքրքրում Ադրբեջանի ԱԳՆ «սև ցուցակը»
 Ուշադրության կենտրոնում
Հայազգի պատգամավորը «Արմեն» ճամբարի տարածքում հիշատակի ծառ է տնկել

Հայազգի պատգամավորը «Արմեն» ճամբարի տարածքում հիշատակի ծառ է տնկել Ծառերը տնկվել են մանկատան քանդման դեմ հերթապահող ակտիվիստների հետ միասին

 Բաժնի այլ նյութերը
Ինչպես 1913-ին ձախողվեց Կիլիկիայի հայերին զենքով օգնելու հույների փորձը Կիլիկիայի միջադեպը փաստում է՝ Ցեղասպանությունից առաջ հայերն անպատրաստ էին պաշտպանելու իրենց անվտանգությունը ֆիզիկական ոչնչացումից ու բռնագաղթից
Օրենքի ամբողջ խստությամբ. Ինչպես են «ծնվում» գողական աշխարհի մականունները Ինչ սկզբունքով են քրեական աշխարհում ընտրվում մականունները
Ինչպես 1916-ին գերմանական Ռայխստագում տապալվեց Ցեղասպանության մասին քննարկումը ArmenianGenocide100.org-ը ներկայացնում է ցեղասպանության վերաբերյալ քննարկում կազմակերպելու առաջին փորձը, որն արվեց դեռևս Կայզերական Գերմանիայում՝ Ցեղասպանության օրերին