Կոտորածի 100 տարի

Կոտորածի 100 տարի

Ինչպես էին անմեղ մարդկանց ոչնչացնում և խեղում Հայոց ցեղասպանությունից հետո

Մարդկության դեմ հանցագործություններից առավել հայտնի և լավ լուսաբանված են Հայոց ցեղասպանությունն ու Հոլոքոսթը, սակայն 20-21 դարերի պատմությունը հարուստ է նաև այլ երկրների խաղաղ բնակիչների ու ժողովրդների ոչնչացման օրինակներով: PanARMENIAN.Net-ը հիշել է նորագույն պատմության ոչ այնքան հայտնի ամենաարյունալի դրվագներից մի քանիսը:

PanARMENIAN.Net - Սերբերի ցեղասպանություն

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական Գերմանիան ու դաշնակիցները գրավեցին Հարավսլավիան: Երկրի տարածքի մի մասում ստեղծվեց խամաճիկային Խորվաթիայի Անկախ Պետությունը, որը գլխավորեց ուստաշների շարժումը: Նոր կառավարությունը երկրի խորվաթացման ծրագիր սկսեց, որի արդյունքում հարյուր հազարավոր սերբեր ու այլ ազգությունների ներկայացուցիչներ սպանվեցին, արտաքսվեցին կամ բռնի դավանափոխվեցին` դարձան կաթոլիկներ: Սերբերի այս ցեղասպանության զոհերի քանակը տատանվում է 200-800 հազարի սահմանում:

Սերբահատ (սերբոսեկ)` զենքի անվանումն է, որ օգտագործել են ուստաշները սերբերի զանգվածային ոչնչացման համար: Համակենտրոնացման ճամբարներում սպանությունների արագության հատուկ մրցություններ էին անցկացվում` նման «առաջնություններից» մեկի հաղթող Պետար Բրզիցան 1942 թվականի օգոստոսի 29-ին «սերբահատով» 1360 մարդ է կոտորել:

Վուկովարի կոտորածը

Հարավսլավիայի փլուզման շրջանի պատերազմական էպիզոդ: 1991 թ. նոյեմբերին սերբական բանակն ու կամավորների կազմավորումները, հաղթահարելով խորվաթների դիմադրությունը, մտան Վուկովար քաղաքը: Գերիների թվում էին նաև քաղաքային հոսպիտալի հիվանդները` քաղաքացիական անձիք և խորվաթ աշխարհազորայիններ: Նոյեմբերի 20-ին ռազմագերիների ճամբար տեղափոխված հոսպիտալի բոլոր հիվանդներին գնդակահարեցին Օվչարի խոզաբուծական ֆերմայում: Ավելի ուշ հաջողվեց գտնել սպանվածների 200 դի, 61 մարդ անհայտ կորած է համարվում:

Հարավսլավական բանակի գեներալ Միլե Մկրշիչը 2007-ին Հաագայի դատարանի կողմից դատապարտվեց 20 տարվա բանտարկության: Այնուամենայնիվ 2015-ի փետրվարի 3-ին Հաագայում ՄԱԿ միջազգային դատարանը որոշեց, որ նախկին Հարավսլավիայի տարածքում հակամարտությունների ժամանակ ոչ Սերբիան, ոչ Խորվաթիան իրար դեմ ցեղասպանություն չեն գործել: 2010-ին Սերբիայի նախագահ Բորիս Թադիչն այցելեց Օվչարի և ներողություն խնդրեց ռազմագերիների հանդեպ բռնության և պատերազմի ժամանակ գործած այլ հանցանքների համար:

Օվչարի խոզաբուծարանը ռազմագերիների բարակ էր գնդակահարությունից առաջ:

Թութսիների ցեղասպանությունը Ռուանդայում

20-րդ դարի երկրորդ կեսի ամենահայտնի ցեղասպանություններից մեկն է: Կատարված ոճրագործությունների մասշատբները ապշեցնում են նույնիսկ ցեղասպանություններով «հարուստ» 20-րդ դարի ֆոնին` 1994 թ. ընդամենը 3 ամսում սպանվել է մինչև 1 մլն թութսի` ընդ որում երկրում տեղակայված խաղաղապահներն ու եվրոպացիների տարհանման համար ժամանած ֆրանսիական և բելգիական ուժերը չմիջամտեցին հակամարտությանը: Երկրում, որի բնակչությունը մինչ ցեղասպանությունը մոտ 7 մլն էր, ջարդերին մասնակցելու և սպանություններ հրահրելու համար դատապարտվեց ավելի քան 1,3 մլն մարդ: Դատապարտվածներից մեկը` կիսով չափ թութսի, կիսով չափ խութու Մքիամինի Նյարադեգեա անունով իր ձեռքով սպանել է թութսի ամուսնուն և հրամայել է սպանել իր երեխաներին` օրինակ ծառայելու համար տատանվող ջարդարարների համար:

Խաչը հագուստի կույտի վրա Նյամատա եկեղեցում: 1994-ին 2 օրում այստեղ սպանվեց մոտ 10 000 մարդ (© WSJ):

Սիերա Լեոնե

Պատերազմը Սիերա Լեոնեում «ներմուծվեց» երկիր Լիբերիայից, որն իր հերթին դաժան քաղաքացիական պատերազմի մեջ էր 80-ականների վերջից: Լիբերիայի նախագահ Չարլզ Թեյլորը, որը Սիերա Լեոնեի ալմաստների կարիքն ուներ ընդդիմության դեմ իր պատերազմը ֆինանսավորելու համար, սատարեց այսպես կոչված «Միացյալ հեղափոխական ճակատին», որը փորձեց տապալել հարևան երկրի կառավարությունը: Արդյունքը եղավ 11-ամյա քաղաքացիական պատերազմը` 1991-2002 թ.: Թեև Սիերա Լեոնեում, տարբեր հաշվարկներով, զոհվեց մոտ 300 հազար մարդ, իսկ 2 մլն ավելին փախստական դարձավ, կատարվածը չի համարվում ցեղասպանություն: Այնուամենայնիվ, խաղաղ բնակիչների ջարդերն ու զանգվածային հաշվեհարդարները սովորական երևույթ էին այն տարիներին, իսկ ապստամբների «այցեքարտը» դարձավ բոլոր նրանց վերջույթների հատումը, ով համակրում էր կառավարությանը: Քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով մոտ 450 հազար մարդ հաշմանդամ դարձավ, ավելի քան 400 հազարը տառապում է հոգեկան խեղումներից` բնակչության 5,7 մլն դեպքում: 2012-ին Չարլզ Թեյլորը դատապարտվեց 50 տարվա ազատազրկման Արևմտյան Աֆրիկայում պատերազմների ժամանակ գործած ռազմական հանցագործությունների համար:

Ֆուտբոլային թիմի մարզումը, որի բոլոր անդամներն անդամահատվել են պատերազմի ժամանակ (© Pep Bonet).

Պատերազմը Հարավային Սուդանում

Հարավային Սուդանի Հանրապետությունը մոլորակի ամենաերիտասարդ պետություններից է: Այն անկախություն ստացավ 2011-ին` Հյուսիսային Սուդանի հետ 20-ամյա հակամարտության և Դարֆուրում ցեղասպանությունից հետո, որը մեկ միլիոնից ավելի կյանք խլեց: Գրեթե անմիջապես` 2013-ի դեկտեմբերին երիտասարդ երկրում նոր հակամարտություն բռնկվեց դինկա և նուեր ցեղերի միջև, որն արդեն 10 հազար կյանք է տարել: Հակամարտության գլխավոր առանձնահատկություններից է երեխաների անդամագրումը պատերազմին. տարբեր գնահատականներով, երկրում պատերազմում է մոտ 12 հազար երեխա և դեռահաս:

Ապստամբ խմբերից մեկի` Cobra Faction-ի պատանի զինվորները (© Getty Images)

Նիկոլայ Թորոսյան
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Զուրաբիշվիլիի այցը բացահայտեց հարաբերությունների կնճիռները
Երևանն ու Բաքուն կոշտացնում են դիրքորոշումը ԼՂ հարցում
Որոնք են ՀՀ համար Իրանում վատագույն սցենարի ամենաակնհայտ ռիսկերը
Պանդեմիան հաղթահարելու չինական մեթոդը՝ հայ երիտասարդի աչքերով
 Ուշադրության կենտրոնում
Կալիֆոռնիայի ուսանողների լուռ բողոքի ցույցը՝ Հայոց ցեղասպանության հերքման դեմ

Կալիֆոռնիայի ուսանողների լուռ բողոքի ցույցը՝ Հայոց ցեղասպանության հերքման դեմ Ցույցին մասնակցող ուսանողները համալսարանների ներսում բերաները կապած «խոսում են» միայն պաստառների միջոցով

 Բաժնի այլ նյութերը
Ինչպես ավարտվեց Բանգլադեշի հայ համայնքի պատմությունը Դաքայում հայկական եկեղեցի ու գերեզմանոց կա, բայց հայ չկա
«Այսքան թեժ դեռ չէր եղել» ՀՀ-ի ու ՀԱՊԿ-ի առճակատումը նոր քարտուղարի հարցի շուրջ
«Ամերիկյան երազանքի» այլընտրանքը Ուր մեկնել, եթե Green Card-ը մերժում են