1965 թվական, ապրիլի 24: Այս օրը սկիզբ դրվեց Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը: Այդ օրը հայերը Սովետական Հայաստանում առաջին անգամ նշեցին Եղեռնի զոհերի հիշատակի օրը: Ինչպես գրող, հրապարակախոս Վարդգես Պետրոսյանն է նշում իր հուշերում.

PanARMENIAN.Net գործակալությունը վերսկսում է “Հայկական հուշարձաններ. անցյալն ու ներկան” նախագիծը, որը դեռևս 2003 թվականից շուրջ տասնյակ պատմություններով ներկայացվել է գործակալության հրապարակած “Համահայկական տեղեկատվական հասարակություն” ամսագրում: Նախագծով նպատակ ունենք յուրահատուկ ֆոտոշարքերով, հետաքրքրաշարժ պատմություններով ներկայացնել հայկական հուշարձանների, շինությունների կառուցման, պահպանման այն դրվագներն ու փաստերը, որոնք մինչ օրս չեն հրապարակվել կամ միակողմ են ներկայացվել:

Իմ զրուցակիցն է Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի դերասան Գրիգոր Խաչատրյանը: Թատրոնում խաղում է 1998 թ.-ից: Նրա դերերից յուրատեսակ ու սիրված են շեքսպիրյան հերոսները: Իր դեբյուտը որպես ռեժիսոր նշեց 2003 թ.-ին՝ Դրամատիկականում բերադրելով Վուդի Ալենի «Մահը» ներկայացումը: Խաչատրյանը 1998 թ-ից խաղում է Դրամատիկական թատրոնում, սակայն նա մասնագիտությամբ թատերական ռեժիսոր է և սովորել է թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Արմեն Խանդիկյանի կուրսում: «Իմ համոզմամբ ռեժիսորը պետք է խաղա թատրոնում, աշխատի այդ ոլորտում, որպեսզի իմանա, թե ինչ պահանջի դերասանից, ինչքանով է հնարավոր իրականցնել պահանջներդ»,- նշում է նա:

Այդ մասին «հավերժ անմահ հայրենակից-չարակամների» անհողդողդ միակամությամբ 3 անգամ ակադեմիկոսի տիտղոսին չարժանացված աշխարհահռչակ գիտնական Անդրանիկ Ճաղարյանը ոչ միայն ժամանակին բարձրաձայնել էր, այլև պարզ ու շիտակ արձանագրել նույն թանգարանի կողմից 1971-ին թողարկած «Պետրոս Դուրյան. դեմքի վերականգնումը» գիտական ուսումնասիրության մեջ:

Փորձենք պարզել, որո՞նք էին Հայաստանում այս տարվա ամենակարևոր իրադարձությունները: Տարվա ընթացքում տեղի ունեցան մի քանի կորուստներ: Կյանքից հեռացան խմբավար Օհան Դուրյանը, պարուսույց Վանուշ Խանամիրյանը, դերասանուհի Դոնարա Մկրտչյանը, երգեհոնահար Վահագն Ստամբոլցյանը և արվեստի այլ գործիչներ:

Եթե Կոստանդնուպոլսի սբ. Սոֆիայի տաճարը կամ Աթենքի մարմարակերտ Պարթենոնը լինեին ավերված վիճակում ապա ինչպիսի ուշադրություն կգրավեին այդ շինությունները և ինչքան հաճախ նրանց կհիշատակեին, կամ կպատկերեին: Զվարթնոցը միջնադարի շինարար արվեստի գլուխգործոցը իրենից այժմ ընդամենը ավերակ է ներկայացնում է ` հնագիտական պեղումների էքսպոզիցիա: Բայց այնքան է այն կատարյալ իր ձևով և կոնստռուկտիվ բովանդակությամբ, որ նույնիսկ փլատակ վիճակում ունի իր բացառիկ տեղը համաշխարաին արվեստի գանձարանում: Ճարտարագետ Կուզնեցով Ա.Վ. պնդում է, որ «Զվարթնոցը կառուցված Ներսես III օրոք իր վեհությամբ և շքեղությամբ պետք է գերազանցեր բոլոր մինչ այդ ստեղծված կառույցները» (Кузнецов А.В. Тектоника и конструкции центрических зданий. Т.1, -М: Гос. изд-во арх. и град-ва, 1951. с. 113):

Հայաստանի մշակույթի նախարարության ենթակայության տակ այսօր գործում է երեք կառույց, որոնք զբաղվում են Հայաստանում հուշարձանների պահպանությամբ: Նրանց աշխատանքի բնույթը պրակտիկորեն չի տարբերվում: Բոլոր երեք կառույցներն էլ «պահպանում են» ՀՀ տարածքում գտնվող հուշարձանները: Ըստ ՀՀ օրենքի, այդ կառույցների կողմից պահպանվում են միայն այն հուշարձանները, որոնք գտնվում են ՀՀ պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պահպանության պետական ցուցակում: Այսինքն, եթե որևէ արձան չի մտնում այդ ցուցակի մեջ, ապա այն չի կոչվում հուշարձան և չի վերահսկվում նրանց կողմից:

Երևանում ընդհանուր առմամբ հաշվվում են տարբեր թեքումներով ավելի քան 30 թանգարաններ: Դրանցից գրեթե բոլորը գտնվում են մշակույթի նախարարության և ՀՀ ԳԱԱ հոգածության տակ, և գրեթե բոլորը նյութական միջոցների կարիք ունեն, ինչն իր հերթին խանգարում է շատ պլանների և մտադրությունների իրականացմանը, այդ թվում` ինչպես միջազգային, այնպես էլ տեղական ցուցահանդեսներին մասնակցությանը: Անբավարար միջոցները թույլ չեն տալիս բարձրացնել թանգարանների աշխատողների աշխատավարձը, որի պատճառով շատ մասնագետներ ուղղակի չեն ցանկանում աշխատել թանգարաններում:

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև դիմակայությունն արտահայտվում է ոչ միայն քաղաքականության մեջ: Ընթանում է տեղեկատվական և մշակութային պատերազմ: Այդ պատերազմը սկսվել է դեռ խորհրդային տարիներին, բայց 1980-ականներին ադրբեջանցիների մեջ հանկարծ արթնացավ «ազգային ինքնագիտակցության» զգացմունքը, ընդ որում՝ բավական տարօրինակ կերպով: Սկզբից բոլոր ադրբեջանցիները դարձան կովկասյան ալբանացիներ, այնուհետև սկսեցին ապացուցել, որ հայերը «եկվոր տարր են բուն ադրբեջանական հողերի վրա»: Հետո ադրբեջանցիները յուրացրեցին հայկական խոհանոցը, գորգերը, երաժշտությունը, ազգային քնարերգությունը, հայկական ազգային երաժշտական գործիքները՝ դուդուկը, քյամանչան:

Հայաստանի անցյալ շաբաթվա մշակութային կյանքը նշանավորվեց վառ իրադարձություններով, որոնք կապված էին ԱՄՆ, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի շոու բիզնեսի և մշակույթի ոլորտի իրադարձությունների հետ: