Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հին Հռոմում հատվում էին նաև Հայաստանին նվիրված մետաղադրամներ

Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հին Հռոմում հատվում էին նաև Հայաստանին նվիրված մետաղադրամներ

Անտիկ դարաշրջանում որոշ քաղաքներ բացի համապետական թողարկումներից հատում և օգտագործում էին նաև տեղական քաղաքային մետաղադրամներ: Այդ քաղաքներից էր նաև Արտաշատը:

Արտաշեսյանների արքայատոհմի անկումից հետո Հայաստանում բավականին ծանր իրավիճակ էր՝ երկիրը կռվախնձոր դարձավ Հռոմի ու Պարթևստանի միջև: Երկու պետությունների միջև կնքված համաձայնությամբ, Հայաստանում նոր արքայատոհմ հաստատվեց՝ հայոց գահին բարձրացավ պարթևական Արշակունիների արքայական տան ներկայացուցիչը: Արշակունիները գահակալեցին Հայաստանում 66 - 428 թթ.:

PanARMENIAN.Net - Այդ արքայատոհմի մետաղադրամները մեզ հայտնի չեն. գիտնականները գտնում են, որ նրանք դրամ չեն հատել: Նշենք, որ անտիկ աշխարհում դրամահատում չէր կարող իրականացնել ցանկացած տիրակալ: Միայն ուժեղ և լիովին անկախ պետոիթյան գահակալը կարող էր թողարկել իր դրամները: Հավանաբար, Արշակունիների արքայատոհմի տիրակալները, որոշ չափով կախված լինելով պարթևներից, դրամ հատելու իրավունք չեն ունեցել:

Հետաքրքրական է, որ մեզ են հասել Արտաշատի պղնձե դրամները: Նշենք, որ անտիկ դարաշրջանում որոշ քաղաքներ թողարկում էին տեղական քաղաքային դրամներ: Որպես կանոն, դրանք պղնձե դրամներ էին ու հատվում էին տեղի կարիքների համար և շրջանառվում միայն քաղաքի տարածքում: Նման դրամահատումների թվին են պատկանում նաև Արտաշատի պղնձե մետաղադրամների թողարկումները, որոնք հատվել են մ.թ 1-2 դարերում:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Արտաշատի քաղաքային դրամների վրա պատկերված էին դիցաբանական պատկերներ՝ քաղաքի պահապան դիցուհի Տիխեն բրգաձև թագով, Նիկե աստվածուհին, արմավենու ճյուղ և այլն: Մակագրությունները մետաղադրամների վրա հունարեն էին՝ նշված էր մայրաքաղաք Արտաշատի անվանումը:

Մետաղադրամների շրջանառությունն այդ շրջանում ապահովվում էր հիմնականում Պարթևական թագավորության ու Հռոմեական կայսրության, ինչպես նաև հարևան երկրների մետաղադրամներով, այդ թվում Կապադովկիայի և այլն:

Այդ շրջանի պարթևական մետաղադրամները արծաթե դրախմաներ և տետրադրախմաներ էին, ինչպես նաև պղնձե խալկոսներ:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Պարթևական մետաղադրամները ձևավորված են հելլենիստական ոճով: Դիմերեսին պատկերված է թագավորի կիսադեմը, դարձերեսին՝ աղեղոր նստած մարդու պատկեր և նշված է հունարեն մակագրություն թագավորի տիտողի վերաբերյալ: Այն հանգամանքը, որ դրամին նշված չէ տիրակալի անունը բնորոշ չէ հելլենիստական շրջանի մետաղադրամներին: Այդ պատճառով էլ, մինչ օրս պարթևական մետաղադրամների որոշ տիպեր մասնագետների և հետազոտողների կողմից վերագրվում են տարբեր գահակալների:

Շրջանառվող հռոմեական մետաղադրամները հատվում էին ոսկուց, արծաթից ու պղնձից: Հռոմեական կայսրությունում ոսկե մետաղադրամը կոչվում էր աուրեուս, դրա շրջանառությունը սահմանափակ էր: Հիմնական մետաղադրամները, որոնք լայն շրջանառություն ունեին նաև հայկական շուկաներում արծաթե դենարիուսն ու կվինարիուսն էին, ինչպես նաև տարբեր արժենիշերի պղնձե մետաղադրամները՝ սեստերցի, դուպոնդիուս, աս, սեմիս, կվադրանս:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Հռոմեական կայրսության մետաղադրամների դիմերեսին կայսրի դիմապատկերն էր: Դարձերեսի պատկերները կարող էին տարբեր լինել՝ կենդանիների, զինվորների, զրահի, ռազմական խորհրդանիշերի, դիցաբանական բնույթի պատկերներ և այլն:

(1) - Կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսի արծաթե դինարի դիմերեսը

(2) – Կայսր Փիլիպոս Առաջինի արծաթե մետաղադրամի դիմերեսը

Հայտնի է Հայաստանին նվիրված հռոմեական մետաղադրամների մի մեծ խումբ: Այս մետաղադրամների թողարկումները պետք է մեծարեին ու գովաբանեին կայսրի հաղթանակները և նվաճումները: Պահպանվել է Մարկոս Ավրելիոսի և Լուկիոս Վերոսի (մոտ. 160 թվական, II դար) շատ հետաքրքիր մի արծաթե մետաղադրամ: Մետաղադրամի վրա Հայաստանը պատկերված է խոնարհված կնոջ ուրվագծի տեսքով, ներքևում լատինատառ գրություն է՝ «Արմեն», այսինքն՝ Հայաստան:

(3) – Կայսր Դիոկղետիանոսի պղնձե սեմիսի դարձերեսը

(4) – Կայսրեր Մարկոս Ավրելիոսի և Լուկիոս Վերոսի համատեղ հատված արծաթե դինարի դարձերեսը

IV դարի սկզբում Հռոմեական կայսրությունը բաժանվեց Արևմտյանի և Արևելյանի մասերի: V դարի կեսին Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալ, երբ Հռոմը զավթեցին բարբարոսները, իսկ Արևելյանը վերածվեց Բյուզանդական կայսրության:

Դա մի ժամանակաշրջան էր, երբ Հայաստանում Արշակունիների արքայատոհմն անկում ապրեց: Հայաստանը կորցրեց իր անկախությունը և մինչև VII դարի կեսը Սասանյանների տիրապետության տակ էր: Արշակունիների արքայատոհմի գահակալության շրջանը Հայաստանի համար նշանավորվեց մեծագույն հոգևոր արժեքների ձեռքբերմամբ՝ քրիստոնեությունն ընդունվեց որպես պետական կրոն ու ստեղծվեցին հայոց գրերը: Այդ շրջանում զարգացան արհեստները, ճարտարապետությունը, հիմնվեցին առաջին հայկական դպրոցներն ու զարգացան դրամահատման տեղական ավանդույթները:

Նյութը նախապատրաստվել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ, ՀՀ ԿԲ դրամագետ Գևորգ Մուղալյանի մասնակցությամբ

Վիկտորիա Արարատյան / PanARMENIAN.Net , Վարո Ռաֆայելյան / PanARMENIAN Photo
| Նախագծի գործընկեր
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Աշխարհի օդանավակայաններից շատերում հերթապահում են բուժաշխատողները՝ ջանալով հայտնաբերել Էբոլայի տենդով վարակված ուղևորներին: Հայաստանի «Զվարթնոց» օդանավակայանում ևս 24-ժամյա հերթապահություն է սահմանվել:
Ամերիկացի հայտնի գրող ու ակտիվիստ Թիմաթի Ֆերիսը ժամանակին օրական 14 ժամ է աշխատել, բայց հասկացել է, որ դա իրեն դժբախտացնում է
Ապահովագրական ընկերությունները թանկացումը տարբեր կերպ են մեկնաբանում
Սևանում լճի ջրի մակարդակը նախորդ տարվա համեմատ իջել է 9 սանտիմետրով
 Ուշադրության կենտրոնում
Մարտական ծառայության կանոնների խախտման արդյունքում զինվոր է մահացել

Մարտական ծառայության կանոնների խախտման արդյունքում զինվոր է մահացել Զինծառայողը զոհվել է գլխի ճակատային շրջանում ստացած հրազենային գնդակային թափանցող մահացու մարմնական վնասվածքի արդյունքում

 Բաժնի այլ նյութերը
Աշուն 2014. Սպասվող հայկական իրադարձությունները Հայաստանում ու դրանից դուրս մեր երկրին առնչվող ամենասպասված ու հետաքրքիր աշնանային իրադարձությունները
Կոտայքում ուրարտական` նախկինում անհայտ ամրոց են պեղել. Մ.թ.ա. IX-VII դար Սոլակ-1 նորահայտ հնավայրում հնագետները դեռևս պեղել են ամրոցի միայն մեկ սենյակը
«Կիրը անց ես կացրել». Կիրանցի վանքը, XIII դար Հայկական քաղկեդոնական ճարտարապետության գլուխգործոց համարվող Կիրանցի վանքը Վրաստանի կողմից վիճարկվող սրբատեղիներից մեկն է