Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հին Հռոմում հատվում էին նաև Հայաստանին նվիրված մետաղադրամներ

Հայկական մետաղադրամների պատմությունից. Հին Հռոմում հատվում էին նաև Հայաստանին նվիրված մետաղադրամներ

Անտիկ դարաշրջանում որոշ քաղաքներ բացի համապետական թողարկումներից հատում և օգտագործում էին նաև տեղական քաղաքային մետաղադրամներ: Այդ քաղաքներից էր նաև Արտաշատը:

Արտաշեսյանների արքայատոհմի անկումից հետո Հայաստանում բավականին ծանր իրավիճակ էր՝ երկիրը կռվախնձոր դարձավ Հռոմի ու Պարթևստանի միջև: Երկու պետությունների միջև կնքված համաձայնությամբ, Հայաստանում նոր արքայատոհմ հաստատվեց՝ հայոց գահին բարձրացավ պարթևական Արշակունիների արքայական տան ներկայացուցիչը: Արշակունիները գահակալեցին Հայաստանում 66 - 428 թթ.:

PanARMENIAN.Net - Այդ արքայատոհմի մետաղադրամները մեզ հայտնի չեն. գիտնականները գտնում են, որ նրանք դրամ չեն հատել: Նշենք, որ անտիկ աշխարհում դրամահատում չէր կարող իրականացնել ցանկացած տիրակալ: Միայն ուժեղ և լիովին անկախ պետոիթյան գահակալը կարող էր թողարկել իր դրամները: Հավանաբար, Արշակունիների արքայատոհմի տիրակալները, որոշ չափով կախված լինելով պարթևներից, դրամ հատելու իրավունք չեն ունեցել:

Հետաքրքրական է, որ մեզ են հասել Արտաշատի պղնձե դրամները: Նշենք, որ անտիկ դարաշրջանում որոշ քաղաքներ թողարկում էին տեղական քաղաքային դրամներ: Որպես կանոն, դրանք պղնձե դրամներ էին ու հատվում էին տեղի կարիքների համար և շրջանառվում միայն քաղաքի տարածքում: Նման դրամահատումների թվին են պատկանում նաև Արտաշատի պղնձե մետաղադրամների թողարկումները, որոնք հատվել են մ.թ 1-2 դարերում:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Արտաշատի քաղաքային դրամների վրա պատկերված էին դիցաբանական պատկերներ՝ քաղաքի պահապան դիցուհի Տիխեն բրգաձև թագով, Նիկե աստվածուհին, արմավենու ճյուղ և այլն: Մակագրությունները մետաղադրամների վրա հունարեն էին՝ նշված էր մայրաքաղաք Արտաշատի անվանումը:

Մետաղադրամների շրջանառությունն այդ շրջանում ապահովվում էր հիմնականում Պարթևական թագավորության ու Հռոմեական կայսրության, ինչպես նաև հարևան երկրների մետաղադրամներով, այդ թվում Կապադովկիայի և այլն:

Այդ շրջանի պարթևական մետաղադրամները արծաթե դրախմաներ և տետրադրախմաներ էին, ինչպես նաև պղնձե խալկոսներ:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Պարթևական մետաղադրամները ձևավորված են հելլենիստական ոճով: Դիմերեսին պատկերված է թագավորի կիսադեմը, դարձերեսին՝ աղեղոր նստած մարդու պատկեր և նշված է հունարեն մակագրություն թագավորի տիտողի վերաբերյալ: Այն հանգամանքը, որ դրամին նշված չէ տիրակալի անունը բնորոշ չէ հելլենիստական շրջանի մետաղադրամներին: Այդ պատճառով էլ, մինչ օրս պարթևական մետաղադրամների որոշ տիպեր մասնագետների և հետազոտողների կողմից վերագրվում են տարբեր գահակալների:

Շրջանառվող հռոմեական մետաղադրամները հատվում էին ոսկուց, արծաթից ու պղնձից: Հռոմեական կայսրությունում ոսկե մետաղադրամը կոչվում էր աուրեուս, դրա շրջանառությունը սահմանափակ էր: Հիմնական մետաղադրամները, որոնք լայն շրջանառություն ունեին նաև հայկական շուկաներում արծաթե դենարիուսն ու կվինարիուսն էին, ինչպես նաև տարբեր արժենիշերի պղնձե մետաղադրամները՝ սեստերցի, դուպոնդիուս, աս, սեմիս, կվադրանս:

Մետաղադրամների նկարագրությունը

Հռոմեական կայրսության մետաղադրամների դիմերեսին կայսրի դիմապատկերն էր: Դարձերեսի պատկերները կարող էին տարբեր լինել՝ կենդանիների, զինվորների, զրահի, ռազմական խորհրդանիշերի, դիցաբանական բնույթի պատկերներ և այլն:

(1) - Կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսի արծաթե դինարի դիմերեսը

(2) – Կայսր Փիլիպոս Առաջինի արծաթե մետաղադրամի դիմերեսը

Հայտնի է Հայաստանին նվիրված հռոմեական մետաղադրամների մի մեծ խումբ: Այս մետաղադրամների թողարկումները պետք է մեծարեին ու գովաբանեին կայսրի հաղթանակները և նվաճումները: Պահպանվել է Մարկոս Ավրելիոսի և Լուկիոս Վերոսի (մոտ. 160 թվական, II դար) շատ հետաքրքիր մի արծաթե մետաղադրամ: Մետաղադրամի վրա Հայաստանը պատկերված է խոնարհված կնոջ ուրվագծի տեսքով, ներքևում լատինատառ գրություն է՝ «Արմեն», այսինքն՝ Հայաստան:

(3) – Կայսր Դիոկղետիանոսի պղնձե սեմիսի դարձերեսը

(4) – Կայսրեր Մարկոս Ավրելիոսի և Լուկիոս Վերոսի համատեղ հատված արծաթե դինարի դարձերեսը

IV դարի սկզբում Հռոմեական կայսրությունը բաժանվեց Արևմտյանի և Արևելյանի մասերի: V դարի կեսին Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալ, երբ Հռոմը զավթեցին բարբարոսները, իսկ Արևելյանը վերածվեց Բյուզանդական կայսրության:

Դա մի ժամանակաշրջան էր, երբ Հայաստանում Արշակունիների արքայատոհմն անկում ապրեց: Հայաստանը կորցրեց իր անկախությունը և մինչև VII դարի կեսը Սասանյանների տիրապետության տակ էր: Արշակունիների արքայատոհմի գահակալության շրջանը Հայաստանի համար նշանավորվեց մեծագույն հոգևոր արժեքների ձեռքբերմամբ՝ քրիստոնեությունն ընդունվեց որպես պետական կրոն ու ստեղծվեցին հայոց գրերը: Այդ շրջանում զարգացան արհեստները, ճարտարապետությունը, հիմնվեցին առաջին հայկական դպրոցներն ու զարգացան դրամահատման տեղական ավանդույթները:

Նյութը նախապատրաստվել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ, ՀՀ ԿԲ դրամագետ Գևորգ Մուղալյանի մասնակցությամբ

Վիկտորիա Արարատյան / PanARMENIAN.Net , Վարո Ռաֆայելյան / PanARMENIAN Photo
| Նախագծի գործընկեր
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Գրեթե յուրաքանչյուր ոք իր կյանքում ունենում է միստիկ «պայծառատեսության» կարճատև վայրկյանային բռնկումներ, երբ միանգամայն անծանոթ իրավիճակը, վայրը կամ անձը շատ ծանոթ է թվում
Թուրքական «ստանդարտն» անհամատեղելի է միջազգային չափանիշների հետ, որոնք ընդունված են Վանա կատվի դեպքում
Որպես կանոն, ձագերն իրենք են անզգուշությամբ վայր ընկնում կամ ընկնում են ուժեղ քամու ժամանակ
Իմանալով հայկական մեղվի առանձահատկությունների մասին` արաբները, պարսիկները և մոնղոլները Հայաստան արշավանքների ժամանակ գողանում էին փեթակները:
 Ուշադրության կենտրոնում
Նոբելյան 5 մրցանակակիր կժամանի Երևան

Նոբելյան 5 մրցանակակիր կժամանի Երևան Միջոցառման նպատակն է գիտական նվաճումների նոբելյան ժառանգության մասին փաստերի հայտնաբերումն ու տարածումը

 Բաժնի այլ նյութերը
ՀՀ շրջանավարտների կրթվածության վայրիվերումները՝ թվերով ՀՀ-ում միասնական քննություններին մասնակցության հայտ ներկայացրած դիմորդների թիվը միայն նվազում է՝ 2009-ից սկսած, իսկ 2015-ի և նախորդ տարիների միասնական քննությունների միջին միավորների համեմատությունը ցույց է տալիս, որ քննությունների հիմնական մասով արդյունքները անկում են գրանցել: Օրինակի համար՝ «մաթեմատիկա» առարկայի քննության միջին միավորը 2007-ին բավականին բարձր ցուցանիշ է գրանցել՝ 14.9, այնուհետև 3 տարի աննդմեջ միայն իջել՝ 2011-ին հասնելով 6.1 ցուցանիշի: 2012-ին՝ արդեն 11.6 էր, իսկ 2015-ին՝ 11.8:
Հին Հայաստանի բժշկությունը. Անվճար բուժում, բացահայտումներ և գիտական առաջընթաց Հայերը հնում բավականին խորը գիտելիքներ են ունեցել բժշկության ոլորտում
Երևանի թռչունները. Ինչպե՞ս է քաղաքի էկոլոգիայի փոփոխությունն ազդում թռչունների տեսակային կազմի վրա Չնայած բազմաթիվ բնապահպանական խնդիրներին, Երևանը դեռևս շատ հետաքրքիր ու բարդ էկոհամակարգ ունի թռչունների բնակության արեալի տեսակետից