// IP Marketing video - START// IP Marketing video - END
Նոր պարտավորություններ և հեռանկարներ. Հայաստանը` տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոն

Նոր պարտավորություններ և հեռանկարներ. Հայաստանը` տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոն

Մեծ ծրագրերն ու հավակնությունները կարող են իրագործվել միայն միջազգային և պետական աջակցության դեպքում:

2015-ի ամռանը Միջազգային աստղագիտական միության որոշմամբ Հայաստանը ճանաչվեց տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոն: Համաշխարհային աստղագիտական ընկերակցությունը (ՀԱԸ) բաղկացած է 8 այդպիսի տարածաշրջանային կենտրոններից` Հայաստանն ըստ նոր կարգավիճակի, գլխավորելու է հարավ-արևելյան աստղագիտական տարածաշրջանը: Մենք հաճախ ենք խոսում, որ կարող ենք այս կամ ոլորտում տարածաշրջանային, կամ նույնիսկ համաշխարհային կենտրոն դառնալ: Հիմնականում բոլոր այդ խոսակցությունները այդպես էլ կյանքի չեն կոչվում: Ըստ Համաշխարհային աստղագիտական ընկերակցության որոշման, Հայաստանը պաշտոնապես ճանաչվեց այս ոլորտում տարածաշրջանային կենտրոն, մինչդեռ շատ երկրներ տարիներ շարունակ այդ կոչման համար են պայքարել:

PanARMENIAN.Net - PanARMENIAN.Net ի թղթակցի հետ զրույցում Հայկական աստղագիտական ընկերակցության և տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոնի ղեկավար Արեգ Միքայելյանը ներկայացրել է Հայաստանի նոր կարգավիճակի առավելությունները:

Աստղագիտության համակարգումն ամբողջ աշխարհում իրականացվում է տարածաշրջանային կենտրոնների միջոցով: Ըստ նոր կարգավիճակի, Հայաստանը պետք է զբաղվի աստղագիտության զարգացմամբ իր տարածաշրջանում 3 մակարդակով. մասնագիտական, որը կոչվում է «Համալսարաններ և հետազոտություններ», աստղագիտական կրթության, որը կոչվում է «Երեխաներ և դպրոցներ» և «Աստղագիտություն հասարակության համար», որը ենթադրում է այս գիտական ոլորտի հանրայնացում:

Հայաստանը պետք է իր գործունեությունը ծավալի բոլոր այս ուղղություններով, որպեսզի, մեր երկրում, ինչպես և տարածաշրջանի մյուս երկրներում, աստղագիտությունը համաչափ զարգանա: Միջազգային աստղագիտական միությունն իր հերթին կաջակցի տարբեր ծրագրերի իրագործմանը:

«Օրինակ, անվանի գիտնականներից շատերը, այդ թվում` նոբելյան մրցանակակիրներ, պարբերաբար կայցելեն Կենտրոն որոշակի առաքելությամբ: Հայտնի գիտնականների այցերը միշտ արդյունավետ են: Անհրաժեշտ է բարձրացնել գիտության հեղինակությունը հանրության շրջանում, ինչը, թեև շատ դանդաղ, բայց տեղի է ունենում: Պետական մարմիններն աստիճանաբար հասկանում են, որ երկիրը կարող է զարգանալ միայն զարգացած գիտության պայմաններում` դա անհերքելի փաստ է ցանկացած երկրի համար»,-պատմել է Միքայելյանը:

Տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոնի գրասենյակը գտնվում է Բյուրականի աստղադիտարանում:

Հոկտեմբերի 13-ին տեղի ունեցած բացման արարողությանը մասնակցել են Համաշխարհային աստղագիտական ընկերակցության և Համաշխարհային աստղագիտական կենտրոնի ղեկավարներն ու ներկայացուցիչները, որի գլխամասը գտնվում է ՀԱՀ-ում և որը համակարգում է տարածաշրջանային կենտրոնների աշխատանքը: Իրանի և Վրաստանի աստղագիտական ընկերակցություններն արդեն տվել են իրենց համաձայնությունը Հայաստանի հռչակմանը որպես տարածաշրջանային կենտրոն: Հայաստան ժամանած Թուրքիայի ներկայացուցիչն, ըստ Միքայելյանի, բավականին դրական էր տրամադրված: Առաջիկայում այդ երկրի աստղագիտական ընկերակցությունը պետք է քննարկի որպես տարածաշրջանային կենտրոն Հայաստանը ճանաչելու հարցը` հիմնվելով իր ներկայացուցչի զեկույցի վրա: Կա փոքր հավանականություն, որ ճանաչմանը կմիանա նաև Իսրայելը: Մյուսների թվում են ՌԴ հարավային մասն ու մի քանի արաբական երկրներ:

Հայկական ընկերակցությունն անկախության 24 տարվա ընթացքում որոշ առումով կարողացել է ձերբազատվել «ընթացիկ խնդիրների բեռից»` այժմ ժամանակն է մտածել ավելի լուրջ բաների մասին: Հայկական աստղագիտական ընկերակցության ղեկավարը հիշեցրել է, որ անցյալում առկա գիտական ներուժը կարելի է այսօր էլ օգտագործել` գիտական դպրոցներն ու բարձրորակ կադրերը շարունակում են աշխատել և արարել:

«ԽՍՀՄ տարիներին Հայաստանը իրավամբ գիտական երկիր էր համարվում, և մենք դեռ կարող ենք վերադարձնել այդ կոչումը: Հայաստանը համաշխարհային աստղագիտության կենտրոններից մեկն էր` շնորհիվ ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի և նրա աշակերտների: Այսօր, խոշոր ներդրումների բացակայության պատճառով, շատ երկրներ կարողացել են առաջ անցնել մեզանից: Ըստ պաշտոնական տվյալների, 196 երկրների թվում Հայաստանն այսօր 43-րդ տեղում է աստղագիտության զարգացման համաշխարհային վարկանիշում: Սակայն, պետք չէ մոռանալ, որ իր տարածքով մեր երկիրը զբաղեցնում է 143-րդ տեղը, իսկ բնակչության քանակով` 134, տնտեսական ցուցանիշներով` 125-129 տեղերը: Մյուս կողմից, նույնիսկ աստղագիտության ոլորտում մեր ցուցանիշն անկում է ապրում` դեռ 10-15 տարի առաջ Հայաստանը 31-րդ հորիզոնականում էր: Այժմ շատ կարևոր է պահպանել մեր դիրքերը, որից մենք աստիճանաբար նահանջում ենք ներդրումների պակասի պատճառով»,-ասել է գիտնականը:

«Մեծ ծրագրերն ու հավակնությունները կարող են իրականացվել միայն միջազգային և պետական աջակցության դեպքում: Տարբեր ծրագրերի իրականացման համար անհրաժեշտ է հովանավորների գտնել, կարելի է օգտագործել նաև այլ երկրների ռեսուրսները: Առանց միջազգային համագործակցության և պետության աջակցության աստղագիտության զարգացումն անհնար է: Բյուրականի աստղադիտարանը շատ խոշոր գիտական կենտրոն էր նույնիսկ ԽՍՀՄ տարիներին: Այսօր փոքր Հայաստանը չունի միջոցներ, որոնք անհրաժեշտ են նման կենտրոն պահելու և նրա գործունեությունն ապահովելու համար: Անհրաժեշտ է շարունակել զարգացումը, երբեմն որոշ զիջումների գնալով»,-ասել է Միքայելյանը:

Մյուս կողմից, այսօր աստղագիտությունը զարգանում է միայն շնորհիվ լուրջ տեխնիկական ներդրումների: Մեկ ժամանակակից աստղադիտակը կամ սարքավորումները միլիոնավոր դոլարներ արժեն: Հասկանալի է, որ անկախ Հայաստանն ի վիճակի չէ թույլ տալ իրեն նման ֆինանսական ներդրումներ: 70-ականների սկզբին նույնիսկ ԽՍՀՄ սկսեց լրջորեն հետ մնալ մյուս երկրներից ներդրումների պակասի պատճառով:

«Մենք փորձում ենք փոխհատուցել ներդրումների պակասը մյուս երկրների հետ համագործակցությամբ: Լավ կապեր ունենալով ամերիկյան, եվրոպական, ճապոնական աստղագիտական կենտրոնների հետ, մենք կարող ենք օգտագործել նրանց ռեսուրսներն ու համատեղ հետազոտություններ կատարել: Մենք ինքներս հաճախ ծրագրեր ենք ներկայացնում, մեր համար գիտական հետաքրքրություն ունեցող թեմաներն առաջ են մղվում օտարերկրյա ներդրումների շնորհիվ: Դա աշխարհում ընդունված գործելաոճ է: Գիտական աշխարհում բոլորը համագործակցում են: Գիտությունը չի կարող մեկուսի զարգանալ: Թեև աստղագիտությունը մեծ միջոցներ պահանջող գիտություն է, սակայն Հայաստանում այն արդեն կա, անհրաժեշտ է և նպատակահարմար է շարունակել նրա զարգացումը, պահպանելու համար հայ աստղագիտական մտքի փառավոր ավանդույթները: Եվ գլխավորը` մենք պետք է հպարտանանք, որ գիտությամբ ենք զբաղվում»,-եզրափակել է զրուցակիցս:

Արման Գասպարյան/ PanARMENIAN.Net
 Ամենաընթերցվողը բաժնում
Հակառեկորդ՝ ՃՏՊ-ների ու զոհերի թվով
Որքան են ստանում չինովնիկները տարբեր երկրներում
 Ուշադրության կենտրոնում
 Բաժնի այլ նյութերը
Բենդուկիձեն ասում է՝ թալանածը փնտրելով լճացման եք դատապարտում ինքներդ ձեզ Վրացական ռեֆորմների կնքահայրն արդարություն փնտրելու մասին
Կալանքը փոխելը պատժից ազատել չէ Ինչ է նշանակում «խափանման միջոց»